ولى هميشه كار بدين منوال نيست . گاهى بوسيلهء همين روايات است كه تمايلات مختلف اعتقادى تشخيص مىشود . مثلا تمايلى كه قبلا گفته شد ( ص 68 ) جبرى را كه به خوبى در مصحف مشخص است مىنماياند .
عدهء ديگرى از اينها - و شايد از واردات باشند - داراى جنبهء سياسى مىباشند . مثلا تمايل سورهء 111 66 : 4 و صالح المؤمنين ( مصحف ما ) و صالح المؤمنين ابو بكر و عمر ( مصحف ابى ) « 277 » آنچه مىماند اختلافات بر اثر نقطهگذارى و اعراب گذاشتن است . ( اختلافات الفبائى و رسم الخطى محض را كه ممكن است مولود الفباى ابتدائى و يا احيانا عدم مهارت نسخهبرداران قديمى باشد تعمدا كنار مىگذاريم ) « 278 » غالب اوقات دستهء اول در نتيجهء وجود يك علامت در الفباء براى چندين حرف است از قبيل علامت د براى ي ، ن ، ت و ب . مثلا در سورهء 3 :
176 / 180 : بما تعملون « از آنچه مىكنيد » ( مصحف ما و اكثر قاريان ) ، اما بما يعملون از آنچه مىكنند » ( ابن كثير و ابو عمرو ) . « 279 » البته فقدان
هامش
( 277 ) جفرى : 171 ، دربارهء روايات شيعى دربارهء سورهء 23 56 به ترجمهء بلاشر از قرآن مراجعه كنيد . اما اين روايت براى سورهء شمارهء 100 61 : 6 مخصوصا جالب توجه است . زيرا اگر اين قبيل روايات پذيرفته شده بود ديگر اشكالات تفسيرى از ميان مىرفت .
مراجعه كنيد : ترجمه .
( 278 ) ملاحظه كنيد : نمونههاى معرفى شده بوسيله جفرى : 104 ، 173 ، 185 و غيره . دربارهء رواياتى هم كه مربوط به ريشهء لغت مىشود وضع به همين منوال است ، ولى در اين مورد بقدرى وضع خفيف است كه معنى تغيير نمىكند . همچنين در سورهء شمارهء 99 3 : 180 / 184 : « بالبينات و الزبر و الكتاب » ( در مصحف ما و بيشتر قراءتها ) در مقابل : « و بالبينات و بالزبر و بالكتاب » ( هشام و ابن ذكوان از دمشق ) . دانى ، تيسير : 92 .
( 279 ) دانى : ايضا . اختلافات ناشى از دوم شخص و سوم شخص مضارع بسيار زياد