وقتى لغتشناس به مسأله جابجا شدن آيات در مصحف مىپردازد خود را بر روى زمينهء محكمى احساس مىكند . اين جابجائىها - يا گاهى اوقات اين تكرارها - خيلى متعددند . يكى از نكات برجستهء كار « ر . بل » در ترجمه اين است كه كوشيده تا آنها را پيدا كند . غالب اوقات جابجائى در همان سوره بوده . مثلا به عقيدهء اين نويسنده در سورهء يس ( شماره 62 36 ) آيههاى 48 تا 50 بايستى بلافاصله پس از آيهء 28 باشد . بعضى از اوقات نيز جابجائى ممكن است از سورهاى به سورهء ديگر باشد . نلدكه و شوالى و بعد از آنها گلدزيهر « 263 » يكى از اين موارد را در سورهء 107 24 خاطرنشان ساختهاند . آنها گفتهاند كه در اين سوره ، مقدمهء آيهء 60 / 61 مسلما در اينجا با سورهء 110 48 آيهء 17 اشتباه شده و اين مقدمه اشتباها در حالى كه در آيهء 17 سورهء 48 در جاى خود قرار گرفته ، بعد سهوا در اول آيهء 60 / 61 سورهء 24 واقع شده است . مع ذلك بايستى از اينكه در اين باره به روش انتقادى خود اعتماد كامل بكنيم برحذر باشيم . در بسيارى از موارد كه به نظر ما تسلسل مطلب خوب رعايت نشده ، ممكن است مسأله فقط به علت نحوهء بيان مطلب باشد كه با منطق نو و غربى سازگار نيست .
سرانجام ، آيا اين پيشداورى ما دربارهء زبان قرآنى نمىرساند كه تصور كنيم هميشه قادريم تنها از ديدگاه سادهء لغوى و يا از جنبهء اسلوب بيان مطلب ، قطعاتى مختلف از قرآن را كه مربوط به اعصار مختلف بوده و در يك سوره و يا يك آيه گرد آمدهاند ، از هم تميز دهيم . 1
هامش
( 263 ) نلدكه : 211 ببعد ، گلدزيهر :Dogme255 وسط .
( 1 ) معيار و ضابطه فرق مىكند . بل و نلدكه و گلدزيهر و امثالهم با معيار نظم مطلب در كتب نوشته شدهء انسانها و با انديشهء انسانى غربى ، مىخواهند مفاهيم قرآنى را بسنجند و