( مانند غرفه « 226 » ) كه حجازى است حفظ شده و نه ربوه
Rubwa
كه نجدى است . « 229 »
هامش
و ابو عمرو ( بصره ) شكل نجدى اكلUkl، ! را ثبت كردهاند ( تيسير دانى 83 ، بيضاوى 136 س 14 . ) . مثال ديگر در خلقKhuluq( سورههاى 26 : 137 و 68 : 4 ) است كه در فلوگل ملفوظ خلقKhalqبا أ ضبط شده . نخستين قراءت همان قراءت ابن عامر ( دمشق ) و عاصم و حمزه ( كوفه ) و نافع ( مدينه ) مىباشد ؛ دومين قراءت ، قراءت كسائى ( كوفه ) و ابن كثير ( مكه ) و ابو عمرو ( بصره ) است ( تيسير دانى 166 ، بيضاوى 2 : 57 س 10 ) . بايد تذكر داد كه اين اختلاف از تفاوت تفسير ( خلق « خلقت » و خلق « خلقها و رسوم » ) ناشى مىشود .
اين واقعيات مهم مىباشند زيرا نشان مىدهند كه تا چه اندازه انسان ممكن است مانند ولرس دچار اين اشتباه شود كه براى متمايز ساختن بقاياى لهجهاى در قراءت قرآن بدينگونه اسنادات قراءتى توسل جديد .
( 226 ) شكل غرفه كه فلوگل پذيرفته ، شكلى است كه قاريان حجاز و بصره پذيرفته بودند . اما شكل « غرفه » كه در چاپ قاهره آمده ، قراءت ابن عامر دمشقى و قاريان كوفه است . دانى : تيسير 81 ، بيضاوى : 129 س 7 .
( 229 ) اين قراءت ربوهRabwaفقط به عنوان اختلافى ضبط شده است . ( تيسير دانى 83 ؛ بيضاوى 136 س 13 ) تصريح مىكنند كه اين قراءت عاصم و ابن عامر است در صورتى كه قاريان ديگر كوفى و حجازى ربوهRubwaمىخواندهاند ، يعنى شكل نجدى آن را . همانطور كه ديده مىشود در اينجا نيز مستندات روايات با معلوماتى كه دربارهء بقاياى لهجهاى در قراءتها در اختيار ماست برخورد مىكند .
هر چند در اصل كتاب ، مورد اول ربوه ( به ضم راء ) يادداشت شده ، ولى بايد غلط چاپى باشد . زيرا عبارت بيضاوى اين است : « و قرأ ابن عامر و عاصم بربوة بالفتح و قرى بالكسر و ثلاثتها ( كذا ) لغات فيها » ( بيضاوى 1 : 181 س 13 استانبول ) . طبرى نيز مىگويد : « و - فى الربوة لغات ثلاث . . » ( 5 : 536 چاپ محمد شاكر ) . ابو الفتوح شرح بيشترى مىدهد : - « عاصم و ابن عامر و در شاذ سلمى و عطاردى و حسن خوانند به فتح راء در اينجا و در سورهء - المؤمنين و اين لغت تميم است . و نافع و ابن كثير و حمزه و كسائى و خلف و ابو عمرو و يعقوب و ابو جعفر و شيبه و اعمش و ايوب ، « بربوة » خوانند به ضم راء ، و اين لغت بيشتر عرب است .
و عبد اللّه بن عباس و ابو اسحاق سبعى خوانند « بربوة » به كسر راء ، و اشهب العقيلى خواند برباوة بكسر راء و با الف ، و معنى جمله جاى بلند بود . . » ( ابو الفتوح 2 : 206 تهران 1334 ) هر چند در جاى ديگر گفته « و كسر هيچكس نخواند . . ! » ( 7 : 180 ) م . )