عثمانى را منطبق بر مصاحف ابن مسعود و ابى براى خود محفوظ داشته بود .
چگونه چنين محكوميتى بر عليه دو نفر از علمائى تحميل شد كه اخبار روائى و قواعد صرفى و نحوى را به كثرت مورد استفاده قرار دادهاند ؟ ما بدين سؤال پاسخ قطعى و روشنى در دست نداريم . با وجود اين ، حقايق چندى وجود دارد كه نمىتوان آنها را نديده گرفت . شايد اضافه شدن « چهار قارى » بر صورت دهگانهء پيشين از همين لحظات تاريخ گرفته باشد . بهر حال ، يكنفر لغوى بنام خالويه ( متوفى در حلب 370 / 980 ) هر چند كه از شاگردان ابن مجاهد بود ، رسالهاى تهيه كرد كه در آن قراءتهاى غير قانونى جمع - آورى شده بود . « 170 » در حوالى همين زمان بود كه ابن نديم در كنار « هفت - قارى » صورت كاملى از اشخاصى كه بوسيلهء ابن مجاهد محكوم شده بودند ارائه داد . « 171 » البته اين عمل بيشتر تمايلات و علائق به بعضى از مكاتب را مىرساند تا ميل به حذف بعضى از رؤساى مكتب را . معذلك بايد يادآور شويم كه در صورت مؤلف اخير ، قراءتهاى ابو جعفر و يعقوب و خلف ، كه همهء آنها در شمار قراءتهاى « دهگانه » اند ، در ميان قراءتهاى غير قانونى به حساب آمدهاند . از اين حقيقت مىتوان چنين استنتاج كرد كه يا ابن النديم سلسلهء « دهگانه » را به رسميت نمىشناخت و يا اين سلسله هنوز معين و مشخص نشده بود . بهر حال ، سرانجام تفوق قاريان « هفت » گانه بوسيلهء اكثريت وسيعى از مسلمين به رسميت شناخته شد . تعدادى رسالات انشاء گرديد كه
هامش
( 170 ) دربارهء اين نحوى - « قارى » مراجعه كنيد : و ان ارندونك ، دائرة المعارف - اسلام 2 : 418 ، اثر خالويه بنام « مختصر فى شواذ القراآت » چاپ شده بوسيله برجشتراسر ، مجلد 8 بيبليوتكا اسلاميكا ، قاهره 1934 .
( 171 ) فهرست : 30 ببعد .