كرد ، « 174 » مجبور شد اين تفوق « سبعه » را ملحوظ دارد .
هنوز خيلى كار داشت تا قراءتهاى قانونى هفتگانه كاملا متساوى مورد قبول قرار گيرد . « 175 » مثلا قراءت ابن عامر هنوز به گهواره بود كه در قرن سوم / نهم جاى خود را به قراءت ابو عمرو بن العلاء بصرى داد . در عصر ابن جزرى قراءت اخير توسعهء زيادى يافته بود . زيرا نه تنها در عراق ، بلكه در مصر و سوريه و حجاز و يمن نيز مورد قبول يافته بود . « 176 » توسعهء قراءت نافع نيز از آن دست كم نداشت . زيرا پس از آنكه اين قراءت ، قراءتهاى شيبه و ابو جعفر را از گردونه خارج ساخت مورد قبول امام مالك مؤسس مكتب فقهى مالكى قرار گرفت و قراءت مالكيان شناخته شد . در نتيجه اين قراءت طريق مغرب را در پيش مىگيرد و از بركت « ورش » در مصر ريشه مىدواند و از آنجا به تونس مىرود . در تونس نيز از بركت شور يكى از دانشمندان قيروان بنام ابن خيرون ( متوفى در 306 / 918 ) « 177 » قراءت حمزه را طرد مىكند .
قراءت نافع - ورش در طى قرون وسطى در اسپانيا و ديار مغرب ( شمال غربى افريقا م . ) رواج كامل داشته است . ولى با وجود آن هنوز حتى در عصر كنونى نتوانسته كه در مراكش بتمامى بر قراءت حمزه سايهء كسوف كامل اندازد .
و حال آنكه اين قراءت در مصر بوسيلهء قراءت عاصم - حفص كوفى به كلى
هامش
( 174 ) « النشر فى القراآت العشر » چاپ دهمان دمشق 1345 / 1926 . اين اثر چندين بار تلخيص و تفسير شده است . بروكلمن ، ضميمه 2 : 274 ، ر ك . نلدكه 3 : 116 ببعد و همچنين توضيح يك اثر ديگر بنام « المنجد » . اين تقديم همچنين بوسيلهء « بناء » در رساله - اش بنام « اتحاف فضلاء البشر فى قراآت اربعة عشر » شناسانده شده است .
( 175 ) ر ك . در نلدكه 3 : 86 - 169 دربارهء توسعهء تاريخى متخذ از اين روش در دنياى اسلامى ، يك توضيح بسيار اساسى داده شده است .
( 176 ) ابن جزرى 1 : 292 .
( 177 ) ايضا شمارهء 3314 .