مى كنند ، و چون براى مردم پيمانه ميكنند يا مىكشند از آن مىكاهند ، آيا اينان نمى دانند كه در آن روز بزرگ زنده مىشوند . . . » 186
گاهى برخى مىپرسند چرا قرآن كريم در بين معاملات تنها از پر كردن كيل و وزن ياد كردن است . در پاسخ گوييم : پر كردن كيل و وزن ، تصويرى آشكار و مشخص از عدالت مؤمن در معاملات است . و به واسطهء آن معناى سخن رسول خدا ( ص ) « با مردم آن گونه معامله كن كه دوست دارى آنان با تو معامله كنند . » به خوبى روشن مىشود .
بنابراين چنين فرمانى ، فرمان به عدالت روحى و اخلاقى در زمينه تمام رابطههاى انسانى است و قرآن كريم به ايجاد چنان عدالتى ، سخت توجه فرموده است .
و از آن جا كه اسلام علاقه وافر دارد كه معاملات بر اساس عدالت و رضايت باشد ، دستور به نوشتن صورت دين و عقد و گواه گرفتن بر آن داده است تا مبادا موجب اختلاف و درگيرى و در نتيجه سبب به ناحق خوردن مال مردم شود و لذا مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا تَدايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ . . .
187
« از اين آيه اعجاز آميز چند مطلب به دست مىآيد :
1 - صورت وام بايد يادداشت شود ، و نويسندهء آن بايد فردى عادل باشد و دست به تحريف سخن يا تغيير آن نزند ، و اگر چنين فردى را براى نوشتن وام دعوت كردند ، بايد پاسخ مثبت دهد ، و نوشتنى در هر حال مطلوب پسنديده است . چه وام اندك باشد يا زياد ، البته لازم است مقدار آن به اندازهاى باشد كه عرفأ آن را وام بدانند .
2 - مديون خود بايد بر كاتب املا كند و اگر ضعيف يا سفيه بود يا براى ضعف بيان يا ناتوانى تعبير نتواند از عهدهء املا بر آيد ، شخص ديگرى كه خود يا قاضى يا شارع براى اين كار به عنوان ولّى انتخاب مىكند ، املا مىكند .
3 - در معاملات نقدى كه نزد تاجران مرسوم است . كتابت لازم نيست . مثل