واقع شود ، مىتواند نيرويى شايسته باشد و اگر مورد خشم و محروميت قرار گيرد ، نيرويى ويرانگر خواهد شد ، و اينها همان عقبه و گردنهاى هستند كه قرآن مىفرمايد :
. . . فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ فَكُّ رَقَبَةٍ أَوْ إِطْعامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذا مَتْرَبَةٍ . . .
« . . . پس از عقبه نگذشت ، و تو چه مىدانى گذشتن از عقبه چيست ؟
مقصود آزاد كردن بندگان يا طعام دادن به فقيران گرسنه است ، يا طعام دادن يتيمى را كه خويش است يا درويش فقيرى كه خاك نشين است . » 122
و همانطور كه اسلام راجع به حقوق ايتام و فرزندان و تربيت آنان بر اساس دوستى و مهربانى و تمايلات اجتماعى ، اهميّت داده است ، همانطور به فرزندان دستور داده كه با پدر و مادر خود اگر چه كافر باشند به خوبى و احترام رفتار كنند ، از اينرو مىبينيم كه امر به احسان به والدين را به دنبال امر به پرستش خداى متعال آورده و مىفرمايد :
وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً . . .
« و خدا را پرستش كنيد و براى او چيزى شريك نياوريد و به پدر و مادر خود نيكويى كنيد . » 123
و در ضمن نقل سفارشهاى لقمان به فرزندش مىفرمايد :
وَ إِذْ قالَ لُقْمانُ لِابْنِهِ وَ هُوَ يَعِظُهُ يا بُنَيَّ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَ لِوالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ
« ياد آور زمانى را كه لقمان در حالى كه پسر خود را پند مىداد ، مى گفت : اى پسر من به خدا شرك نياور كه شرك ستمى بزرگ است ، و سفارش كرديم انسان را به پدر و مادرش ، بخصوص مادر كه بار حمل فرزند بر داشته و تا مدّت دو سال كه كودك را از شير برداشته ، هر روز بر رنج و ناتوانيش افزوده مىشود و سفارش كرديم ايشان را كه مرا و پدر و مادر را سپاسگزار باش كه بازگشت همه به سوى من است . » 124
قرآن نسبت به پدر و مادر در هنگام ضعف و پيرى - كه نياز بيشترى به رسيدگى و مهربانى دارند - سفارش بيشترى كرده است و مىفرمايد :