سازيم و بسيارى از چهارپايان و آدميان كه مخلوقات ما هستند ، سيراب كنيم ، و ما تغييرات و جابجايى باران را در بين مردم براى پند و تذكّر آنان آورديم ، امّا بيشتر مردم جز راه كفران و ناسپاسى پيش نگرفتند » 8 و در آيات بعدى مىفرمايد :
وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هذا عَذْبٌ فُراتٌ وَ هذا مِلْحٌ أُجاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُما بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ كانَ رَبُّكَ قَدِيراً
« او كسى است كه دو دريا را به هم آميخت كه اين آب گوارا و شيرين و آن ديگر شور و تلخ بود و بين اين دو ، واسطه و برزخى قرار داد كه هميشه از هم جدا باشند ( و مخلوط نشوند ) و اوست آنكه از آب ، بشر را آفريد و بين آنان خويشى و پيوندى قرار داد و خداى تو بر هر چيز قادر است » 9 اين آيات تنوّع و گوناگونى مخلوقات را بيان مىدارد و بدون ترديد اين تنوّع دليل بر آن است كه پيدايش موجودات از آفريدگار غير از به وجود آمدن معلول از علّت است ، زيرا بايد معلول با علّت سنخيّت داشته باشد و از آن جدا نشود امّا پديدههاى جهان با يكديگر متفاوتند ، برخى انسانند و داراى فكر و شعور ، پارهاى حيوانند با آواز و صدا ، و بعضى پرندگانى هستند كه پرواز مىكنند ، و برخى خورشيد و ماه كه در مدار معيّن حركت مىكنند .
بنابر اين ، تنوّع و اختلاف كه در قرآن بيان شده است ، نظريهء فلاسفه را در مورد علّت و معلول و سبب و مسبّب ، باطل مىكند . آنان با تنگ نظرى نتوانستهاند خارج از نظريههاى خود را بنگرند و اگر به هستى و حالتهاى آن مىنگريستند با فطرت سالم خود درمىيافتند كه آفريدگار جهان يكى است ، نه فرزندى دارد و نه فرزند كسى است و به سخن خداى متعال كه مىفرمايد :
بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَ لَمْ تَكُنْ لَهُ صاحِبَةٌ
« اوست پديد آورندهء آسمانها و زمين و چگونه وى را فرزند باشد ، در صورتى كه او را جفتى نيست » 10 ايمان مىآوردند .
به آيات زير كه در توصيف ذات اقدس ربوبى است توجّه كنيد :
إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ
. . .
وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ