ترتيب همه آنان قرآن را مىنگاشتند ، و هر جا نقصى داشت از روى ديگران ، آن را تكميل مىكردند ، و بنابر اين قرآن كامل مكتوب به طور متواتر - نه به صورت آحاد - نقل شده است .
ممكن است اين سؤال پيش آيد : كه چرا حافظان قرآن بى شمار بودند ، و آن را به طور كامل به خاطر مىسپردند ، امّا كسى كه همه آن را به نگارش درآورد ، نبود .
پاسخ اين است كه اوّلا با بررسى زندگى اعراب در مىيابيم كه آنان امّى بودهاند ، و كمتر كسى با نوشتن آشنايى داشته است ؛ وسائل نوشتن فراوان نبود و آنان بر چرم و برگ درختان و چوبهء نخل و چيزهاى ديگر كه براى نوشتن مناسب نبود مىنوشتند ؛ بنابر اين نوشتن كار دشوارى بود ، آن هم نوشتن تمام قرآن به وسيلهء شخص واحد ، البته كتابت تمام قرآن توسط صحابه را بايستى ناشى از توفيق و عنايت الهى نسبت به قرآن كريم دانست .
ثانيا اين خواست خدا بود ، زيرا خداى داناى حكيم ، حفظ تمام قرآن را از اوّل تا آخر در سينهها قرار داد ، اما در نگارش آن آرامى و احتياط را مصلحت دانست ، تا پس از حفظ قرآن ، نگارش آن به طور كامل صحيح و دور از هر گونه تغيير و تحريف صورت گيرد ، و قرآن به صورت تواتر به همان گونه كه رسول اللّه ( ص ) از پروردگار حكيم دانا ، دريافت كرده بود ، نقل شده است بايد توجه داشت كه هميشه تواتر از راه حفظ و نگهدارى در سينهها امكان پذير است نه از راه نوشتن ، مگر اين كه نوشته ، براى كسى كه از او گرفته شده است قرائت گردد و او اجازه دهد . پس به هر حال هر نوع مكتوبى اگر بخواهد نقل شود نياز به اجازهء شفاهى دارد ، امّا اجازهء شفاهى ، فقط به مقدار تثبيت و ضبط اجازه بايد نوشته شود .
حضرت محمّد ( ص ) از دنيا رفت ، در حالى كه براى امت او مسألهء قرآن روشن بود ، چه اين كه مردم در صدد حفظ آن بودند و آن را به خاطر سپردند ، و تدوين كردند و عهدهدار واقعى قرآن اين امانت خلقت و اين حاكم در جهان
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 46
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٤٦