شد ، چرا كه پيامبر ( ص ) بين مهاجرين و انصار ، و انصار با يكديگر و مهاجرين با يكديگر عقد اخوت بست . بدين ترتيب بافت اجتماعى كامل و معاملات انسانى از قبيل احكام خريد و فروش ، مزارعه ، تحريم ربا و . . . و فرضيهء صدقات و تنظيم آن و پرداختن حق فقير ، آغاز شد ، و نيز قوانين باز دارنده از تعدّى ، نظير حدود و قصاص و احكام تعيين كنندهء حقوق ، و مسألهء جنگ و جهاد و مسائل مربوط به آن تشريح شد ؛ روابط خارجى بر اساسى متين و استوار و عادلانه به اجرا درآمد ، كه حقوق دشمن نيز مانند دوست به رسميت شناخته شد ، زيرا مبانى اجتماعى در اسلام بر اساس پرداخت حقوق صاحبان حق - به دور از هر گونه افراط و تفريط ، و تعدى و تبعيض - استوار است .
و بايد دانست كه مبادى عدالت همزمان با شريعت اسلام پديدار شد و قرآن كريم در مكّه و مدينه ، مردم را به سوى آن دعوت مىكرد ، چرا كه عدالت جزو ابتدايىترين حقهاست كه به طور طبيعى در ذات انسان وجود دارد و از دولتى به دولت ديگر تفاوت نمىكند .
در سورهء نحل - كه به عقيدهء بسيارى مكّى است - دستور به عدل ، احسان و وفاى به عهد ، داده شده ،
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى وَ يَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ وَ لا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى مِنْ أُمَّةٍ
« خدا فرمان به عدل و احسان و بخشش به نزديكان مىدهد و از فحشا و منكر و ظلم و ستم نهى مىكند ، او شما را اندرز مىدهد ، شايد كه متذكّر شويد ، و هنگامى كه با خدا پيمان بستيد به پيمان او وفا كنيد ، و سوگندهايتان را بعد از تأكيد نشكنيد ، در حالى كه خدا را كفيل و ضامن ( بر سوگند ) خود قرار دادهايد ، خداوند به آنچه مىكنيد آگاه است ، همانند آن زن ( سبك مغز ) نباشيد كه پشمهاى تابيده خود را پس از استحكام ، وا مىتابيد ، در حالى كه سوگند ( و پيمان ) خود را وسيلهء خيانت و فساد قرار مىدهيد ، به خاطر اين كه