الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيْنا أَلَّا نُؤْمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّى يَأْتِيَنا بِقُرْبانٍ تَأْكُلُهُ النَّارُ قُلْ قَدْ جاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّناتِ وَ بِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
« كسانى كه گفتند : خدا از ما پيمان گرفته كه به هيچ پيغمبرى ايمان نياوريم تا آن كه او قربانى آورد كه در آتش بسوزد ، بگو اى پيامبر ، پيش از من پيامبرانى آمدند و براى شما هر گونه معجزه ، از جمله همان را كه خواستيد آوردند ، پس اگر راست مىگوييد چرا آنان را كشتيد » . 366
و نيز در ردّ كسانى كه رسالتهاى خداوندى را انكار ميكنند مىفرمايد :
وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قالُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتابَ الَّذِي جاءَ بِهِ مُوسى نُوراً وَ هُدىً لِلنَّاسِ
« آنان كه گفتند خدا بر هيچ بشرى ، كتابى نفرستاده است ، خدا را چنان كه بايد نشناخته و حق او را تعظيم نكردند ، به آنان بگو كه كتاب توراتى كه موسى آورد و در آن نور علم و هدايت خلق بود ، چه كسى فرستاد ؟ . . . » 367
معلوم مىشود كه گويندگان اين سخن يهود بودند كه هدفشان انكار رسالت حضرت محمّد ( ص ) بود .
در تمامى اين آيات دليلهاى كوبنده و قانع كننده و جدا كنندهء حق از باطل به چشم مىخورد ، كه با آن ، دليلهاى مخالفان باطل مىشود و خودشان به راه راست هدايت مىشوند و براى آنان پس از دوران تاريكيهاى فراگير راهنما و نشانههايى قرار داده مىشود تا در پرتو آن در راه حق گام بردارند و هر كه پس از آن لجاجت و استكبار ورزد از زيانكاران خواهد بود .
هنگامى كه خداوند نظر مخالفان را متوجّه حقايق و واقعيات مىكند - چه اين كه در اوّل ، مجادله كننده را ملزم به قبول نكرده باشد و يا بعد از الزام و فهماندن حقيقت به او باشد - اين خود تصريف بيان و تنوع سخن است كه تأثير بيشترى به همراه دارد ، عبارتها نيز عقل و وجدان و احساسات را مورد خطاب قرار مىدهند و روشهاى متنوع و معانى فراوان با الفاظ زيبا و مسرّت بخش و اسلوبهاى گوناگون از استفهام گرفته تا تعجّب و تهديد و اخبار به كار گرفته مىشود ، و هر گاه تكرار شود بر فايده و نتايج آن نيز افزوده مىشود .
موارد استدلال و اصول آن مختلف است :