الف : گاهى استدلال - چنان كه گفتيم - از راه مقايسهء مطلب مورد ادّعاست به امورى كه روشن و غير قابل انكارند به طورى كه مخالفان در برابر آن تسليم شوند و احساس حقارت كنند ، مثلا در برابر كسانى كه معتقدند خدا داراى فرزند است مىفرمايد :
بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنَّى يَكُونُ لَهُ وَلَدٌ وَ لَمْ تَكُنْ لَهُ صاحِبَةٌ وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ فَاعْبُدُوهُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ
« اوست پديد آورندهء آسمانها و زمين ، و چگونه وى را فرزندى تواند بود ، در حالى كه او را جفتى نيست و او همه چيز را آفريد و به همه چيز آگاه است ، اين است وصف پروردگار شما كه جز او هيچ خدايى نيست ، و آفرينندهء همه چيز است ، پس او را بپرستيد كه نگهبان همهء موجودات است ، او را هيچ چشمى درك نمىكند ، و او همه بينندگان را مشاهده مىكند و او لطيف و آگاه است . » 368
در اين جا مدّعاى آنان را با امرى كه نزد همه روشن و آشناست و هيچ كس در مورد آن ترديد ندارد ، باطل مىكند و آن اينكه : اگر خدا فرزند داشت بايد جفت مىداشت و وجود جفت را براى او هيچ كس ادّعا نكرده است ، پس خدا فرزند ندارد ، و حقا از آنچه آنان نسبت مىدهند منزّه و مبرّا است .
ب : گاهى خداوند با آوردن مثال حقايق را آشكار و روشن مىنمايد و ما اين مسأله را با نمونههايى از آن در بحث اصول و منابع استدلال در قرآن ، خاطر نشان كرديم .
ج : در برخى از موارد ، مردم را متوجّه مخلوقات و موجوداتى كه در هستى ، نشانه قدرت و علم خدايند ، مىكند ، مانند :
وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ بَثَّ فِيها مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
« و خداى شما خداى يكتاست و جز او خدايى نيست كه بخشنده و