« رمّانى » در اين بخش از گفتار خود به سه مطلب اشاره مىكند :
1 - ايجاز عبارت است از : تصفيه الفاظ از زوايد و ناخالصيهاى كلام و ترسيم معانى بسيار با الفاظ اندك ، و گوينده يا نويسنده همواره سعى مىكند كه در عبارات خود الفاظى كوتاه كه در بردارندهء معانى بسيار باشند ، به كار برد ، يكى از رهبران معاصر در نامهاى كه به دوستش مىنويسد و در آن به طور اطناب با او سخن مىگويد : به او خاطرنشان مىسازد كه :
« از اطناب پوزش مىخواهم كه وقت نوشتن به نحو ايجاز نداشتم ، چرا كه كار آسانى نيست ، زيرا اطناب عبارت از ذكر حقايق به طور آزاد و رها ، امّا ايجاز يعنى : گردآورى حقايق در كمترين و زيباترين الفاظ ، كه از هر گونه زيادى و ناخالصى به دور باشد .
2 - اطناب نسبى است ، زيرا اگر لفظ و معنا هر دو زياد باشند اطناب است و اگر معنا زياد باشد ممكن است الفاظ بيشتر باشد ، در اين صورت ايجاز نسبى است .
3 - تمام الفاظ داراى معانى بسيار است و به اندازه آنها وضع شده است ، پس اگر لفظ زياد باشد و معنا اندك ، ايجاز مىباشد و اگر لفظ نيز به خاطر هدف خاصّى - نه گزاف و بىجهت - زياد باشد ، اطناب خواهد بود .
و قرآن چه در حال ايجاز و چه در حال اطناب استوار و نيرومند است ، و از هيچ طرف باطل بدان راه ندارد ، چرا كه از جانب خداى حكيم و ستوده نازل شده است .
سورههاى بزرگ و سورههاى كوچك
به مناسبت بحث از ايجاز و اطناب ، بايد راجع به سورههاى طولانى و سورههاى كوتاه در قرآن نيز گفتگو كنيم .
در گذشته دانستيم كه قرآن در زمان رسول اللّه ( ص ) گردآورى شد ، و پس از رسول اللّه ( ص ) دوباره اين گردآورى در مصحفى جامع صورت پذيرفت و عثمان نيز همانى را كه در عهد ابو بكر و عمر فراهم شده بود ، جمع آورى