« مثل آنان ، مثل كسى است كه آتشى بيفروزد پس تا روشن كند اطراف خود را ، خدا روشنايى آنها ببرد و ايشان را در تاريكى رها كند كه هيچ نبينند » . 204
اين آيه به تشبيه حال منافقى پرداخته كه بين حق و باطل سرگردان است ، او حق را براى خود مىخواهد تا در پرتو آن به خواستههاى دل خود برسد ، و با اين كه نور حق فروزان است و اطرافش را روشن مىكند امّا به علت غلبه هواى نفس بر او ، كور شده و نمىتواند از آن بهره ببرد ، او آتشى برافروخته است امّا گوش او صداى حق را نمىشنود و زبانش از راندن سخن حق گنگ است ، و خداوند بصيرتش را از او گرفته است و ديگر نمىتواند باطلى را كه بخاطر فساد قلب به آن ميل پيدا كرده است ، از حق روشن و آشكار ، تشخيص دهد و تشبيه آنان به كر و گنگ و كور هر كدام تشبيهى مستقل و جداگانه و مكمّل تشبيه كلى است .
در متن صريح اين آيه ، حالتى به حالت ديگر تشبيه شده است ، زيرا خداوند متعال مىفرمايد :
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ ناراً
يعنى : حال و وضع آنان مانند حال كسى است كه آتش برافروخته است و اين يك تشبيه تمثيلى و توصيفى است دربارهء حال منافقان كه بيشترشان يهودى بودند و از آمدن پيامبر ( ص ) ، اطلاع داشتند و با اين كه اين حقيقت بر آنان آشكار بود ، امّا با آمدن پيامبر ( ص ) و روشن شدن جهان در پرتو نورش ، آنان از او بهره نگرفتند و به او كافر شدند ، و با شنيدن سخنش هدايت نيافتند و به حقيقتى كه آن را به خوبى مىشناختند اقرار نكردند ، و دليلهاى روشن و آشكار ، آنان را متوجّه نساخت ، چرا كه آنان كر و لال و كور بودند .
به دنبال اين تشبيه ، خداى سبحان تشبيه ديگرى را كه بيانگر گوشهاى از حالات آنان است بيان مىدارد و مىفرمايد :
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّماءِ فِيهِ ظُلُماتٌ وَ رَعْدٌ وَ بَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصابِعَهُمْ فِي آذانِهِمْ مِنَ الصَّواعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَ اللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكافِرِينَ يَكادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ كُلَّما أَضاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَ إِذا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قامُوا وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ