مىشوند ، پس اگر تشبيه به امر محسوس باشد ، اسلوب كلام و طرز سخن آن را به طور عينى و گويا به تماشا مىگذارد ، براى نمونه وقتى تشبيه اوّل منافقان را مى خوانيم ، گويا مردى را مىبينم كه آتشى را بر افروخته است و سين و تاء در « استوقد » براى طلب است و بر اين دلالت دارد كه آن شخص نهايت تلاش خود را براى به دست آوردن نور و آتش مبذول داشته ، تا اين كه با مشقت و سختى بدان رسيده است ، امّا از اين نور بهرهاى نمىبرد ، زيرا هواى نفس و شقاوت بر او چيره شده است ، پس نور حق اطراف خود را روشن مىكند ، ولى منافق از آن بى نصيت مىماند ، و نورى را كه به دنبالش بود نمىبيند و گوشش سخن حق را نمىشنود و زبانش از آن ، بند مىآيد ، قرآن كريم تمام اينها را به گونهاى ترسيم مىكند كه گويا آن را مىبينيم نه اين كه مىخوانيم ، كه كلمات آن برتر از هر كلامى است .
در تشبيه دوّم : ناتوانى و ضعفى را كه بر اثر نفاق به وجود مىآيد نشان مىدهد كه منافق را به هر طرف مىكشاند و آرامش را از او مىگيرد و با خوارى و سبك سرى به سوى خواستهها و مطامع خويش مىرود و آنان را به گروهى تشبيه مىكند كه باران تندى بر آنان مىبارد و تاريكيها چون سقفى بالاى سرشان قرار گرفته و غرّش رعد آنان را دچار ناراحتى كرده و نور برق چشمانشان را ربوده است ، و اين تصوير گويايى از حال آنان بوده و تبيين معناى ترس نگرانى است كه در دل آنان جاى گرفته ، و ايشان را بين ترس نااميد كننده و طمعهاى به حركت درآورنده قرار مىدهد و در هر حال شر و بدى آنان را احاطه كرده است .
نكته سوّم : هميشه تشبيهات قرآن ، معانى را توضيح مىدهد و مقصود را به ذهن نزديك مىكند ، براى نمونه ، تشبيهى را كه در آن فلسفه امتياز حق از باطل بيان مىشود ، ذكر مىكنيم ، خداوند مىفرمايد :
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ وَ مَنْ رَزَقْناهُ مِنَّا رِزْقاً حَسَناً فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَ جَهْراً هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُما أَبْكَمُ لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلى مَوْلاهُ أَيْنَما يُوَجِّهْهُ لا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَ مَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ هُوَ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ