طور كامل رعايت شده است - به انواع مختلف سخن از قبيل : تهديد ، بيم دادن ، مژده دادن ، سرزنش كردن ، استفهام و دعوت به تأمّل و انديشيدن در آفرينش خدا و در خودشان و نيز قصّههايى كه براى عبرت و پندآموزى آمده است ، و خردمندان آن را در مىيابند ، بيان كرده است ، و بدين گونه داراى انواع اسلوب سخن و روش تأثير گذارى در فردى است كه او را قلبى هوشيار باشد ، يا گوش دل به كلام حق فرا دهد و به حقانيتش گواهى دهد .
تصريف و تنوع سخن در قرآن كريم دو قسم است ، يكى در معانى و ديگرى الفاظ و اسلوبها .
امّا تصريف در معانى : گرچه در مجموع مقصود و معنى يكى است ، امّا از نظر هدفى كه دنبال مىشود ، مختلف است ، پس يك داستان مانند سرگذشت نوح ، در قرآن ، در موارد مختلفى ذكر شده است ، امّا در هر جا هدف و درس خاصّى در نظر است ، و اين معناى « تصريف معانى » است ، خواه الفاظ با هم مغاير يا نزديك به هم و يا در برخى از موارد مثل هم باشند .
« رمّانى » در « رسالهء اعجاز القرآن » مى گويد :
« اين گونه تصريف ، بيان شگفتى است كه از لابلاى معانى الفاظ ، معانى ديگرى به دست مىآيد ، در قرآن در داستانهاى متعدّدى ، تصريف معنى در موارد مختلفى آمده است ، نظير سرگذشت موسى ( ع ) در سورهء اعراف و طه و شعراء ، و اين بخاطر حكمتها و علل مختلف است مثل نشان دادن تصريف كامل و گوناگونى سخنورى ، و نيز تثبيت عبرت و پند آموزى » 95 .
نخستين تصريف سخن را در قرآن مىتوان در خود سورهها مشاهده كرد ، پس برخى از آنها طولانى هستند به طورى كه خواننده در آن رشتههاى گوناگون علوم اسلامى را از قبيل : بيان توحيد و يگانگى خدا بطلان شرك و بت پرستى ، و توجّه به هستى و آنچه در آن وجود دارد - كه نشانه عظمت و قدرت است - و به زمين و آنچه از گنجها و كشتها و ميوهها كه در اوست ، و نيز بيان پيوند زمين با آسمان به وسيلهء بارانى كه مايهء حيات زمين و روييدن گياهان و سيراب شدن موجودات زنده است ، و نيز توصيف شريعتهايى كه در بردارندهء
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص١٩١