عقل ، وجود دارد ، به طورى كه به صورت مردمى رام در برابر حكم عقل درمىآيند و هيچ مردمى از يارى حق سست نشدند ، جز اين كه شهوات و خواستههاى نفس و حرص بر آنان چيره و پيشروشان شد و از آنها پيروى كردند . از اينرو خداوند تصريح مىفرمايد ، جامعه ستوده آن است كه افرادش يكديگر را به حق و راستى سفارش كنند ، تا اهل حق خوار و اهل باطل بلند نشوند ، و نيز به صبر و پايدارى و خويشتندارى و باز داشتن از هواى نفس سفارش مىنمايند .
و در قرآن سورههاى متوسط كه نه طويلند و نه كوتاه ، وجود دارد و برخى نيز تقريبا طولانى و پارهاى تقريبا كوتاه هستند ، و اينها مشتمل بر بيشتر اهداف اسلامى در عبارتى مختصر و جالب مىباشند ، و در عين اختصار ، واضح و آشكارند .
گويا خداوند سبحان با تصريف و تقسيم بندى سورهها به طولانى ، متوسطّ ، كوتاه - كه همهء آنها در عالىترين درجهء بلاغت هستند - مائده بزرگ خود ، يعنى قرآن را به همهء مردم هديه مىكند ، امّا استفاده از سورههاى طولانى مخصوص دانشمندانى است كه توان درك سورههاى بزرگ و محتويات آنها يعنى دين شناسى و هستى شناسى را دارند ، كه مردم ديگر از درك آن ناتوانند ، امّا آنان از نظر مدارج علمى در رتبهاى هستند كه مىتوانند جواهر را از گنجينههاى آن ، بيرون آورند .
به كسانى كه سرگرم كسب و كارند ، و نمىتوانند از سورههاى بزرگ استفاده كنند ، سورههاى متوسطّ را عطا فرموده است ، در اين سورههاى كوچك غنا و بىنيازى هست و هيچگونه قصورى در آن وجود ندارد . و بين اين افراد كه تنها از سورههاى كوچك استفاده مىكنند ، با كسانى كه به دنبال سورههاى متوسط هستند ، فاصلهء زيادى وجود دارد چه اين كه اينان بيشتر از آنچه كه سورههاى كوچك به وقت نياز دارند ، از فرصتهاى خود براى تحصيل دانش سود مىبرند .
ممكن است كسى بپرسد كه آيا تقسيم قرآن به سورههاى كوتاه و غير آن از ناحيه خداى متعال است ؟
در جواب مىگوييم : آرى ترتيب سورهها بر اساس وحى خداوند است و ما
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 193
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص١٩٣