بنابر اين سخنان برخى از سخنوران ، داراى الفاظى شيرين و روان است و برخى داراى الفاظى سخت ، درشت و بلكه بيگانه است و امكان دارد يك سخنور بر اثر تغيير حالت يا محيط ، دو گونه سخن بگويد .
اين توصيف بلاغت و سخنورى بشر بود ، امّا بلاغت قرآن از جانب خدايى است كه آفريدگار همه چيز و قادر بر همه چيز است ، او آفريدگار مردم و محيطهايشان است ، بنابر اين در سخن آشكارش ، انواع سخن و روشهاى آن - بدون هيچ فرقى در اصل بلاغت - وجود دارد و تمام انواع لفظ و اقسام آن در جان آدمى چون آب گوارا مىنشيند . و هر كدام در جاى خويش نيكوست .
تناسب و هماهنگى
مقصود از تلاؤم در اسلوب - چنان كه قبلا يادآور شديم - اين است كه :
مخارج حروف و كلمات موزون و متناسب ، و در آهنگ و نغمه منسجم باشند .
« قاضى عبد الجبار » يكنواختى و هماهنگى در الفاظ و حروف را ، از شيرينى كلام و خوبيهاى آن به شمار آورده است ، امّا ما مىگوييم : اين هماهنگى در قرآن براى تأثير در جانهاست و چنانچه به زودى بيان خواهيم كرد ، قرآن با نظم و نيز اسلوب الفاظ و معانى به سوى دلها روانه مىشود ، تا با دلها طبيعت مادّى خويش آن را برگيرند ، و به واسطه آن به افق بلند معنى پرواز كنند .
« ابو عيسى رمّانى » پيرامون فايدهء « تلاؤم » مىگويد : فايدهاش زيبايى سخن به هنگام شنيدن و آسانى به وقت تلفظ است ، دل معناى آن را مىپذيرد ، چرا كه در طرز بيان و نشاندادن معنى ، نيكوست ، و اين شبيه خواندن كتابى است كه از بهترين خط و حرف برخوردار است ، در مقابل خواندن كتابى كه داراى زشتترين خط و حرف است ، اين به جهت تفاوت صورت و شكل است ، گرچه در معنى ، يكى باشند .
آرى كلام چون طعام چشيده مىشود ، پس هر چه تناسب و انسجام بيشتر باشد ، گواراتر است .
زبان عرب نخست فقط زبان تلفظ بود و بعد به صورت كتابت درآمد ، ولى