مشركان در قيامت است مىپردازيم .
فكر نكنيد كه آنچه در مورد الفاظ قرآن ، اين جا ذكر مىكنيم ، قبلا آن را انتخاب كردهايم ، بلكه قرآن را مىگشاييم ، و بدون هيچ گونه انتخابى ، مثالهاى آشكار را در آن مىيابيم .
خداوند سبحان در سورهء دخان ، به بيان غذاى مشركان در قيامت مى پردازد ، و هر كلمهاى از آن بيانگر حالتى دردناك و ناراحت كننده از غذاى آنان است ، و در اين اسلوب هماهنگى ، و انسجام ، سهيم است .
مى فرمايد :
إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ طَعامُ الْأَثِيمِ كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى سَواءِ الْجَحِيمِ ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ
« همانا درخت زقوم جهنم ، قوت و غذاى بدكاران است ، كه آنان غذاها در شكمهايشان چون دردى و ته نشين روغن زيتون ، مى جوشد ، آنسان كه آب به روى آتش جوشان است . خطاب قهر رسد كه بدكاران را بگيريد و با شدت به ميان دوزخ افكنيد ، پس از آن آب جوشان بر سرش فرو ريزيد ، ( و به استهزاء به او بگوييد ) عذاب دوزخ را بچش كه تو بسيار ( نزد خود ) عزيز و گرامى هستى » 56 .
به آيات نظر مىكنيم ، و آنچه از اسلوب سخن و روش كلام در آن هست بيان مىداريم ، و از اين سخنان و نظايرش روشى بيانى به دست مىآوريم ، براى سختترين و در آورترين زندگى ، و اين كه چگونه تمام غذا ، درد آور و موذى است ، نه انسان را سير مىكند و نه لذتى دارد ، و در پايان كسى را كه خود را عزيز و گرامى مىپنداشت و مؤمنان را پست و حقير ، استهزاء مىكند .
نخستين كلمهء « شجرة الزقوم » است ، و اين يك استعمال قرآنى است ، كه نزد عرب متداول نبوده است گر چه اصل اشتقاقش از زبان آنان است .
« زقوم » صيغهء مبالغه « زقم » است و « زقم » يعنى : خوراندن غذاى ناپسند ، يا وادار كردن به كار ناگوار ، و « تزقّم » زمانى به كار مىرود كه چيز ناپسند را كه طبع از آن متنفر و بيزار است ، ببلعد .