هامش
- حضرت فرمود : « بله ! مرا خبر دهيد از قول خداى تعالى : « يس والقرآن الحكيم إنّك لمن المرسلين على صراط مستقيم » كه مقصود به يس كيست ؟ »
علما عرض كردند : « مقصود به يس ، محمد است واحدى در آن شك وشبهه ندارد . »
حضرت فرمود : « پس خداى عز وجل به محمد وآل محمد از اين جهت فضيلتى عطا كرده است كه احدى يه كنه وصف آن فضيلت نرسد ؛ مگر آن كه اورا دانشوَرى وعقل بسيار باشد ونكتهء اين مطلب آن است كه حق تعالى بر احدى سلام نگفته است ، مگر بر أنبيا عليهم السلام كه در قرآن مجيد فرموده : « سلام على نوح في العالمين » وفرموده است : « سلام على إبراهيم » وفرموده است : « سلام على موسى وهارون » ونفرموده است : سلام على آل نوح ، ونفرموده است : سلام على آل إبراهيم ، ونفرموده است : سلام على آل موسى وهارون ، وفرموده است : « سلام على إل ياسين » ؛ يعنى آل محمد صلى الله عليه وآله . »
مأمون عرض كرد : « دانستم شرح وبيان اين مطلب در معدن نبوت است . »
يعنى اقرار وتصديق كردم به مطالبى كه از تو صادر مىشود . چه تويى معدن نبوت ومخزن علوم الهى .
پس اين ، آيهء هفتم بود .
اما آيهء هشتم ، قول خداوند است : « واعلموا أنّما غنمتم من شيء فأنّ للَّهِ خُمُسَهُ وللرّسولِ ولذي القُرْبى واليتامى والمساكين وابن السّبيل » ؛ بدانيد اى مؤمنان كه آنچه غنيمت به دست آورديد از كافران به قهر ، از هرچه اطلاق چيز بر آن شود ، حتى ريسمان وچوب ، پس به درستى كه مر خداى راست پنج يك آن ومر رسول خداى را ومر خويشان رسول را كه بنىهاشم وبنىعبدالمطلب ويتيمان ايشان را ودرويشان محتاج ايشان را ومسافران ايشان را كه زادي نداشته باشند كه به وطن خود باز رسند واگرچه به وطن خود متمول باشند ، پس حق تعالى سهم اقربا را به سهم خود وبه سهم رسول مقترن فرموده است .
پس اين فضل وتميز است ميان آل وأمت . چه حق تعالى اقربا را در مكاني ذكر فرموده است ومردم را اگرچه از ساير فرزندان نبي صلى الله عليه وآله باشند ، در مكاني ديگر بعد از آن مكان وپستتر از آن مكان ذكر فرموده واز براي خويشان نبي پسنديده است آنچه از براي خود پسنديده است وايشان را برگزيده است ؛ زيرا مرتبهء أول خود را ذكر فرموده است ومرتبهء دوم رسول را ، وبعد از آن ذوى القربا را در هر چه از خراج وغنائم دارالحرب وساير غنائم به دست آيد ودر غير اين مقام نيز هر چه از براي خود پسنديده است از براي ايشان پسنديده است ودر اين مقام فرموده وقول أو حق وصدق است .
« واعلموا أنّما غنمتم من شيء فأنّ للَّهِ خُمُسَهُ وللرّسولِ ولذي القُرْبى » . پس ، اين تأكيدى است أكيد واثرى است قائم وثابت در كتاب ناطق خداوندى كه بطلان در آن زمان وبعد از آن زمان در آن نگنجد . چه فرستاده اى است حكيم پسنديده كه اين تأكيد واثر از براي ايشان ثابت ومحقق است تا روز قيامت .
اما يتامى ومساكين چنين نباشد ، چه يتيم هرگاه يتيمىِ آن برطرف شود ، اورا از غنائم بهرهاى نباشد ، وهمچنين مسكين هرگاه فقر ومسكنت أو منقطع شود ، اورا نصيب حظى از غنائم نباشد وحلال بر أو حلال -