هامش
- عثمان گفت : « من نخستين كسى هستم كه به كنارهگيرى تو خشنود شده . »
همه گفتند : « ما نيز راضى هستيم . »
ولى على ساكت بود . گفت ( عبد الرحمان ) : « اى أبا الحسن تو چه عقيدة دارى ؟ »
على گفت : « به من عهد واطمينان بده كه تو حق را ترجيح بدهى وبه هواي نفس عمل نكنى وخويش خود را مقدم وبرتر ندارى واز اخلاص نسبت به ملت سر نپيچى . »
گفت ( عبد الرحمان ) : « با من عهد وميثاق كنيد كه ضد مخالف ومنحرف باشيم ( كه باطل را به جاى حق اختيار كند ) وهر كه را من انتخاب كنم ، بپذيريد ومن هم با خدا عهد كنم كه خويشان خود را به اين كار اختصاص ندهم ونسبت به مسلمين خيانت نكنم . »
آنها هم از أو عهد وميثاق گرفتند وبه أو عهد وميثاق دادند ( قسم متقابل ) . سپس به على رو كرد وگفت : « تو مىگويى ، من از آنهايى كه اينجا حاضر شدهاند ، أحق وأولى هستم ؟ آيا اگر خلافت به تو واگذار نشود واز اين جماعت خارج شوى چه شخصي را بعد از خود ، أحق وأولى مىدانى ؟ تو مىگويى من در اين كار به سبب خويشى ( پيغمبر ) وسابقه ( اسلام ) وتأثير خوب در پيشرفت دين ، أولى هستم . خود را از اين كار دور نمىدانى . ولى آيا اگر به تو واگذار نشود ، چه شخصي را بعد از تو ، أحق وأولى مىدانى ؟ »
گفت ( على ) : « عثمان . »
آنگاه با عثمان خلوت وگفتوگو كرد ( مقصود عبد الرحمان با عثمان خلوت كرد ) . گفت ( به عثمان ) : « تو مىگويى من شيخ وسالار بنى عبد مناف وداماد وپسر عم پيغمبر هستم ، داراى فضل وسابقهء خوب در اسلام مىباشم . ولى آيا اگر اين كار به تو واگذار نشود ، چه شخصي را شايستهتر مىدانى ؟ »
عثمان گفت : « على . »
بعد از آن با زبير خلوت كرد وبه مانند سخنى كه با على وعثمان جارى شده ، گفتوگو كرد وزبير گفت : « عثمان . »
سپس با سعد گفت وگو كرد وپرسيد : « چه شخصي را در نظر دارى ؟ »
گفت : « عثمان . »
على هم سعد را ديد وگفت : « « اتّقوا اللَّه الّذي تساءلون به والأرحام » ؛ من تورا سوگند مىدهم به خويشى فرزندانم نسبت به رسول أكرم ( حسن وحسين ) وبه خويشى عم من حمزه كه تو با عبد الرحمان همراه مباش واورا در انتخاب عثمان ضد من يارى مكن . »
ترجمهء آيهء مذكور اين است : از خداوندى كه به أو سوگند ودربارهء أو گفتوگو مىكنيد ، بپرهيزيد . همچنين خويشان ( خويشان پيغمبر كه حسن وحسين وحمزه وخود على باشند ) .
عبد الرحمان هم در چند شب كه مهلت داشت در شهر مدينه گردش وبا ياران پيغمبر مشورت وگفتوگو مىكرد كه چه شخصي را انتخاب كند . همچنين امرا وسالاران واشراف وبزرگان سپاه را مىديد ومىپرسيد -