مَضَى - وَالثَّانِي الْعَزْمُ عَلَى تَرْكِ الْعَوْدِ إِلَيْهِ أَبَداً - وَالثَّالِثُ أَنْ تُؤَدِّيَ إِلَى الْمَخْلُوقِينَ حُقُوقَهُمْ - حَتَّى تَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمْلَسَ لَيْسَ عَلَيْكَ تَبِعَةٌ - وَالرَّابِعُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى كُلِّ فَرِيضَةٍ عَلَيْكَ - ضَيَّعْتَهَا فَتُؤَدِّيَ حَقَّهَا - وَالْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى اللَّحْمِ الَّذِي نَبَتَ عَلَى السُّحْتِ - فَتُذِيبَهُ بِالْأَحْزَانِ حَتَّى تُلْصِقَ الْجِلْدَ بِالْعَظْمِ - وَيَنْشَأَ بَيْنَهُمَا لَحْمٌ جَدِيدٌ - وَالسَّادِسُ أَنْ تُذِيقَ الْجِسْمَ أَلَمَ الطَّاعَةِ - كَمَا أَذَقْتَهُ حَلَاوَةَ الْمَعْصِيَةِ - فَعِنْدَ ذَلِكَ تَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ( 85548 - 85453 )
[ ترجمه ]
« مادرت به سوكت بنشيند ، آيا مىدانى استغفار چيست ؟ استغفار مقام گروهى بلند مرتبه است وآن نامى است كه شش معنى دارد : اوّل پشيمانى از گناه گذشته دوم تصميم بر ترك گناه براي هميشه ، سوم آن كه حقوق مردم را بدهى تا خدا را با پاكى بدون هيچ زيان وگناه ملاقاة كنى ، چهارم آن كه قصد كنى هر چه بر تو واجب بوده وتو از دست دادهاى ، حق آن را به جا آورى ، پنجم آن كه تصميم بگيرى گوشتى را كه از حرام [ در تنت ] روييده با تحمّل غم واندوه بگدازى تا پوستت به استخوان بچسبد وگوشت تازهاى [ بر تنت ] برويد ، ششم اين كه رنج عبادت را بر تنت بچشانى همان طورى كه شيرينى معصيت را به آن چشاندهاى ، پس آن گاه مىگويى : استغفر اللّه « از خداوند طلب آمرزش مىكنم » .
[ شرح ]
( 85548 - 85453 ) ظاهر سخن امام ( ع ) مقتضى آن است كه كلمهء استغفار به معنى واقعي ، مقام بلند مرتبگانى است كه شايستگى تصاحب آن را دارند ، اين كلمه داراى شش معنايى است كه امام ( ع ) بدانها اشاره فرموده وآنها را نام برده تا حقيقت آن شناخته شود . واين معناى استغفار در عرف جديد شرعي است اگر نه معنى لغوى آن طلب آمرزش است . جز اين كه طلب مغفرت مشروط به شرايطى است كه ذكر شد ، ولفظ مشروط در اينجا بر شرط اطلاق شده است . واحتمال مىرود كه هدف امام ( ع ) تفسير واقعيت استغفار نبوده بلكه اشاره بر شرايط آن باشد كه بدون آنها استغفار سزاوار نيست ، وآن شرايط شش تاست .
ومعناى عبارت « أتدرى ما الاستغفار ؟ » يعنى : استغفار با شرايط كامل ،
و