از دانشمندان كرده بدون هيچ گونه بينشى در أطراف حقّ وپيرامون حقيقت با نخستين شبههاى كه روبرو مىشود ، آتش شك وترديد در دل أو زبانه مىكشد ، بدان كه نه اين شايسته است ونه آن ، يا كسى را مىيابم كه غرق در خوشگذرانى است وبه سادگى از خواستههاى نفس پيروى مىكند ، ويا كسى كه شيفته جمع آورى واندوختن مال وثروت است ، واينان هم ، در هيچ موردى از نگهبانان دين نمىباشند ، نزديكترين چيزى كه بدانها شباهت دارد ، چهارپاى علفخوار است ! در چنين روزگارى دانش با مرگ دانشمندان ، نابود مىشود ! بار خدايا آرى ! زمين از كسى كه دين خدا را با برهان وحجت نگه دارد خالى نيست : آشكار ومشهور ويا بيمناك وپنهان تا حجتها ودلايل روشن الهى از بين نرود ، آنان چند تناند ودر كجايند .
به خدا قسم از نظر شمار اندكند امّا از جهت مقام ومرتبه در نزد خدا بسيار با عظمتند . به وسيلهء آنها خداوند حجتها ودلايل خود را حفظ مىكند تا آنها را به أمثال خود به امانت بسپارند ودر دلهاى نظايرشان بكارند . علم ودانش با بصيرت ، يكباره رو به ايشان آورده وآنان با آسودگى ويقين آن را به كار بستهاند وآنچه را كه ناز ونعمت پروردهها دشوار ديدهاند ، سهل انگاشتهاند وبه آنچه نادانان از آن مىگريزند ايشان دل بستهاند ، وبا بدنهايى در دنيا زندگى مىكنند كه ارواحشان به جايگاه والايى آويخته است .
آنان در روى زمين جانشينان خدا ودعوت كنندگان به راه دين اويند . آه آه ! چه مشتاقم كه آنها را ببينم » . آن گاه فرمود : « يا كميل اگر مىخواهى برگردى برگرد » .
[ شرح ]
( 77476 - 77462 ) در اين بخش از سخنان امام ( ع ) نكتههايى است :
نكته أول - امام ( ع ) زمينهسازى كرده وبراي درك مطلب كميل را به اين عبارت خود : انّ هذه القلون . . . لك توجه داده است .
( 77505 - 77477 ) نكته دوم - مردم را به سه دسته تقسيم كرده است وجهت تقسيم آن است كه مردم يا عالمند ويا عالم نيستند . دسته دوم يا دانشجويند ويا در پى دانش