زيرك قلم داد نمىشود مگر بدكار ، وناتوان به حساب نمىآيد مگر شخص با انصاف . در آن وقت صدقه دادن را غرامت مىشمارند ، وصلهء رحم را منّت وبندگى خدا را باعث بزرگى وبرترى بر مردم مىدانند ، پس در چنان زماني پادشاهى با مشورت كنيزان ، وحكمرانى وسيلهء كودكان وتدبير با خواجة سراهاست » .
[ شرح ]
( 75800 - 75786 ) مقصود امام ( ع ) اين است كه در آن زمان به خاطر بدى مردم ودورى آنها از ديانت وقوانين شرع ، اخلاق پست وناروا به جاى اخلاق پسنديده قرار گرفته وناشايست به جاى شايسته ، در نتيجة سخن چينان به غلط به جاى أصحاب فضيلت وافرادى كه شايسته تقرّبند ، در نزد پادشاهان مقرب مىشوند ، وتبهكاران يعنى كسى كه در كاربرد قوّهء شهوتش ، راه پست افراط را مىپيمايد ، شخص با فضيلتى كه داراى اعمال وحركات معتدل است ، شمرده مىشود .
( 75831 - 75801 )
عبارت : ولا يضعف . . .
يعنى هرگاه كسى را ببينند كه داراى تقواست ودر رفتارش با مردم منصف است ، ناتوان وعاجز شمارند . واحتمال مىرود كه مقصود امام ( ع ) از عبارت يضعف يعنى كم عقل شمارند ، به خاطر اين كه أو ستم نمىكند ، گويا حقي را كه بايد مىگرفت ، نگرفته است ، وصدقهاى را كه دادن آن به خاطر كسب ثواب شايسته وسزاوار است ، هم چون بازپرداخت وأم در سنگينى وناگوارى ، تاوان دادن وغرامت ، مىشمارند ، وهم چنين صله رحم با خويشاوندان را منّت ، حساب كنند در صورتي كه منّت باعث از بين بردن فضيلت صدقه است به دليل آية شريفه :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذى
« 36 » ودر آن زمان بندگى وعبادت خدا وسيلهاى براي برترى جويى نسبت به ديگر مردمان مىشود وبدان وسيله ، مانند كسى كه بر مردم منّتى دارد
هامش
( 36 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 264 ) يعنى : اى أهل ايمان صدقات خود را به سبب منّت گذارى وآزار رساندن تباه نسازيد .