چهارگانهء فضيلتهاى اخلاقى به شرح زير است :
1 - كنجكاوى ، يعنى زيادهروى در جستجوى حق ، وانحراف از حق به دليل ناداني ورفتن به سمت افراط كه همان صفت ناپسند ستمكارى در برابر فضيلت دادگرى است ، وچنين كسى به تصور جستجوى حق به جهل وناداني خود متّكى است . امام ( ع ) از اين صفت ناپسند با بيان پيامد آن كه عبارت از بازنگشتن به جانب حق است - به دليل ملكه شدن اين خوى ناپسند - برحذر داشته است .
2 - ستيزه جويى كه عبارت از صفت ناپسند افراط وانحراف از فضيلت دانش است كه انسان ، نام أو را جربزه مىگذارد در صورتي كه گرفتار جهل مركّب است ، از اين رو ، امام ( ع ) ، به خاطر پيامد آن كه عبارت از نابينايى وناآگاهى مداوم نسبت به حق است - آن گاه كه فزونى گيرد وبه صورت ملكه در آيد - از اين صفت ناپسند برحذر داشته است .
3 - روگردانى از حق ، گويى همان صفت ناپسند انحراف از فضيلت عفّت مىباشد ، يعنى انحراف از حدّ وسط آن به سمت خوى ناپسند تبهكارى ، از روى ناداني از اين رو كسى كه بدين صفت آلوده است همواره ، خوب را بد ، وبد را خوب مىشمرد ، ومست گمراهى است . امام ( ع ) كلمهء سكر را استعاره از غفلت وناداني آورده است از آن رو كه افراد گرفتار به هر دوى اينها برخورد نادرست دارند ، هيچ چيزى را به جاى خود به كار نمىبرند . وممكن است اشاره به خوى ناپسند كاستى از فضيلت حكمت به نام كودنى وبىخبرى داشته باشد .
4 - دشمنى با حق كه خود صفت پست زيادهروى وانحراف از فضيلت شجاعت است با نام بىباكى ويا آنچه لازمهء بىباكى است . ولازمهء داشتن اين صفت ، دشوارى راهها وبا همهء سختى از عهدهء كارها برآمدن است ، زيرا أساس سهولت كارها وگشايش وسادگى آغاز وانجام أمور ، رفتار خوش با مردم ،
و
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 438
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٣٨