مىبودند مركبهاى سواري را مجهّز سازند ، اين حالت ، تسليم وپذيرش مردم را آسانتر ، وآنان را از گردنكشى واستكبار ، دورتر مىساخت وبه دليل ترسى كه بر آنان چيره شده يا رغبت وميلى كه ايشان را مجذوب كرده به آنان مىگرويدند ، ودر اين صورت نيّتها ناخالص ونيكيها ( عبادتها براي دنيا وآخرت ) تقسيم شده مىبود ، ولى خداوند چنين خواست كه پيروى از پيامبران وايمان به كتابهاى آسمانى أو ، وفروتنى در پيشگاه عظمت وگردن نهادن بر فرمان وپذيرش آن ، تنها براي جلب رضايت وخشنودى ذات أقدس وى باشد ، نه هيچ چيز ديگرى ودر اين راه هر چه آزمايش وابتلا بيشتر وبزرگتر باشد ، اجر وپاداش هم ارزشمندتر وپر بهاتر خواهد بود .
مگر نمىبينيد كه حق تعالى تمام فرزندان آدم ( ع ) را از پيشينيان تا آخرين فرد اين جهان را با سنگهايى كه نه سود وزيانى دارد ونه نيروى بينايى وشنوايى ، آزمايش فرموده وآن سنگها را خانهء محترم خود قرار داده وآن را موجب پايدارى وسيلهء قيام مردم دانسته است ، پس آن را در سنگلاخترين مكانها وكم ارتفاعترين نقطه دنيا از جهت خاك وكلوخ وتنگترين درهها از نظر عرض قرار داد ، در ميان كوههاى خشن ، ريگهاى نرم وروان ، چشمههاى كم آب ، وآباديهاى دور از هم ، كه نه شتر ونه أسب وگاو ، وگوسفند هيچ كدام در آن به راحتى زندگى نمىكنند . وسپس آدم وفرزندانش را فرمان داد كه به آن سو ، روى آورند . بنا بر اين آن جا مركز تجمع وسر منزل مقصود وبار انداز آنان شد ، آن چنان كه افراد با طيب خاطر ، شتابان از ميان فلات ودشتهاى دور واز درون واديها ودرههاى عميق وجزيرههاى پراكندهء درياها ، بدان جا روى آوردند ، تا به هنگام سعى شانههاى خود را خاضعانه حركت دهند ودر أطراف خانه طواف كنند وتهليل ( لا اله الا اللَّه ) گويند ، وبا موهاى آشفته وبدنهاى پر گردو غبار هروله كنان وشتابان حركت كنند ، لباسهايى كه نشانهء شخصيّتهاست كنار انداخته وبا رها گذاشتن موها ، قيافهء خود را ناخوش آيند سازند . اين آزمونى بزرگ ، امتحانى شديد ، آزمايشى آشكار وخلوص مؤثرى است كه خداوند آن را سبب رحمت ورسيدن به بهشتش قرار داده است . اگر خداوند
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 458
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٥٨