كبر الحمية وفخر الجاهلية را به طريق اضافه ذكر فرموده اشاره به كبر وفخر ناپسند كرده زيرا گاهى اين دو صفت ممدوح وپسنديدهاند مثل تكبر فقرا وبينوايان در برابر اغنيا وثروتمندان « 31 » وبه منظور ايجاد نفرت بيشتر از اين خصلت ناپسند آن را توليد كنندهء دشمنيها ناميده است .
( 43890 - 43888 ) واژهء ملاقح كه به معناى حيوانهاى نر آبستن كننده است « 32 » استعاره از كبر ونخوتهاى برجستهاى است كه آدمي را به شدت دچار خود بزرگ بيني مىسازد ، وبديهي است كه اين ويژگيها همه را به أو بد بين مىكند وباعث ايجاد دشمنى وكينه مىشود ، همچنان كه حيوانات نر سبب آبستن حيوان مادة مىشوند واگر اين واژه را به معناى فحول چنان كه گذشت نگيريم بلكه به معناى مصدري بگيريم اشاره به اين خواهد بود كه ثمرهء كبر ومباهات ، دشمنى وعداوت است همچنان كه نتيجهء هر آبستن بودنى ولادتي مىباشد ودر عبارت متن از باب اطلاق اسم سبب بر مسبب مجاز به كار رفته است . زيرا دشمنى عين كبر نيست بلكه از نتايج كبر است ودر درجهء دوّم است .
جمع آوردن ملاقح به دليل كثرت معناى كبر در أذهان متكبّران است .
( 43909 - 43891 ) ومنافخ الشيطان ، منافخ جمع منفخ مصدر ميمى وبه معناى دميدن مىباشد أنواع كبر وخود پسندى كه در روحيهء انسان به وجود مىآيد از وساوس ودميدنهاى إبليس است ودر عرف متداول به كسى كه خود را از ديگران بلند مقامتر مىداند مىگويند : شيطان باد به دماغ وى انداخته است وسپس مىفرمايد كه اين نفخههاى شيطانى ملتهاى گذشته را فريب داد به اين دليل كه أمور باطل را در نظر آنان حق نمايش داد از باب مثال خوى ناپسند تكبر وآنچه را
هامش
( 31 ) تكبر ممدوح اقسامى دارد 1 - تكبر از صفات خاصه خداست 2 - تكبر با متكبر ، عبادت است 3 - تكبر فقرا در برابر ثروتمندان ، ( مترجم )
( 32 ) چنان كه در معناى لغات بيان شد .