( 52907 - 52868 ) با توضيحاتى كه گذشت ، جملهء وفرغوا لمحاسبة أنفسهم . . . ندم واعتراف واشاره به ناراحتى وجداني وشرمسارى آنهاست كه از تقصيرها وزيانهاى معنوي وعبادي برايشان به وجود مىآيد ، وسپس امام ( ع ) حالاتى را كه براي انسان پس از محاسبه وتوجه به تقصيرات وپشيمانيش پيدا مىشود بيان فرموده است كه در آغاز توبه ، نخست از غصه ، گريه در گلويش گره مىشود وسپس با صدا گريه آغاز مىكند وپس از آن به ضجّه وفرياد مىپردازد ، ودر پيشگاه پروردگار به گناه خود اعتراف مىكند ودر نهايت براي جبران خطاهاى گذشته به عمل مىپردازد ، بنا بر اين نخستين مقام أو توبه ولوازمى است كه ذكر شد وسرانجام سرگذشت أو ، متوسل شدن به اعمال در آينده است .
( 52917 - 52908 )
لرأيت . . . الراغبون ،
از اين جا به بعد ، امام ( ع ) حالات پسنديدهء أهل ذكر را توصيف وبيان مىفرمايد ، وجملهء لرأيت جواب شرط . فلو مثّلتهم است وامام ( ع ) لفظ أعلام ومصابيح را براي آنها استعاره آورده است ، زيرا آنان ، راهنمايان به سوى خدا وروشنى بخش راه أو هستند ، صفت ديگر آنها آن است كه ملائكة پيرامونشان را احاطه كردهاند ، اين جمله اشاره به آن است كه سراسر وجود آنان را توجّه به خدا فرا گرفته است ، زيرا بر اثر ذكر وعبادت آماده شدهاند كه أنوار الهى به توسط ملائكة كرّوبين بر وجودشان افاضه شود .
( 52942 - 52918 )
وتنزّلت عليهم السكينة ،
اين جمله اشاره به آن است كه در اين هنگام نفوس أهل ذكر آمادهء افاضهء ( سكينه ) تسكين وآرامش از جانب خداوند شده است ، واين سوّمين مرحله است كه براي سالك إلى اللّه پس از : طمأنينه حاصل مىشود « 10 » . انسان وقتي به اين مرحله مىرسد كه بر اثر جلوههاى
هامش
( 10 ) سكينه آرامشى است كه حق بفرستد بر دل دوستان خويش آزادى آن دلها را ، طمأنينت ، آرامشى است با انس . از كتاب صد ميدان خواجة عبد اللّه انصارى ص 46 .