نفس خود را وأدار كند تا از تمام سخنانى كه در طول روز گفته ونگاههايى كه انجام داده وانديشههايى كه در خاطرهء أو پيدا شده ونشستن وبرخاستنها وخوردن وآشاميدنها وحتى حركتها وسكونهايش جواب درست بدهد وچون معلوم شد كه در همهء آن موارد وظيفة را انجام داده است آن مقدار به نفع أو محاسبه شود وبقيهء كارها بر عهده أو مىماند كه بايد در كتاب قلبش بنويسد .
بايد دانست كه نفس در حكم مديونى است كه بايد از أو مطالبه ديون كرد .
در بعضي أمور بايد از أو جريمه وغرامت ودر مواردى با توسّل به قانون ، أصل آن را بگيرد ، واين امر در صورتي امكان دارد كه محاسبهء دقيق انجام وتمام مطالب روشن شود ، وشايسته است كه انسان در تمام عمر هر روز در يك ساعت معين تمام اعضاى ظاهر وباطن خود را مورد محاسبه قرار دهد ، همان طور كه از توبة بن صمه كه شخصي از أهل رقّه بود نقل شده است كه يك روز با خود حساب كرد ، ديد ، شصت سال از عمرش گذشته است كه قريب بيست ويك هزار وپانصد روز مىشود ، ناگهان فرياد زد كه واي بر من چگونه با بيست ويك هزار گناه به حضور پروردگار بروم ، در همان حال غش كرد وبر زمين افتاد ، وقتي كه اطرافيان آمدند أو را مرده يافته وشنيدند كسى مىگويد :
خوشا به حالت كه زود روانهء فردوس برين شدى ! ، اين گونه بايد آدمي خويش را مورد محاسبه قرار دهد ، آرى اگر انسان در مدت عمر خود در مقابل هر گناه كه انجام داده يك پاره سنگ در گوشهاى از منزل خود مىانداخت در اندك مدتي خانهاش پر از سنگ مىشد ، امّا افسوس كه اين موجود دقت نمىكند ودو فرشته مأمور انسان كارهاى أو را ضبط مىكنند چنان كه خداوند متعال مىفرمايد :
« . . . يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً . . . »
« 9 »
هامش
( 9 ) سوره مجادله ( 58 ) آية ( 6 ) ، يعنى ، خدا تمام كارهاى آنها را به شماره ضبط فرموده وآنها فراموش كردهاند .