است ، صفاتى را كه آن حضرت براي اين روز بيان كرده همانهايى است كه خداوند در قرآن كريم ذكر ، وفرموده است :
« إِنَّما يُؤَخِّرُهُمْ لِيَوْمٍ تَشْخَصُ فِيهِ الْأَبْصارُ »
« 1 » و
« وَإِذَا الْعِشارُ عُطِّلَتْ »
« 2 » و
« وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ »
« 3 » و « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ يَنْسِفُها رَبِّي نَسْفاً فَيَذَرُها . . . » « 4 » و « فَما لَنا مِنْ شافِعِينَ وَلا صَدِيقٍ حَمِيمٍ » « 5 » و
« فَيَوْمَئِذٍ لا يَنْفَعُ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَعْذِرَتُهُمْ »
« 6 » اينها برخى از أحوال هولناك روز قيامت محسوس است ، امّا در باره قيامت معقول گروهى از سالكان گفتهاند : هنگامى كه انسان را مرگ فرا مىرسد ديده دل را به سوى آنچه از أوضاع وأحوال آخرت براي أو منكشف مىشود باز وخيره مىكند ، در اين موقع همه جاى دنيا در نظر أو تاريك ، وآنچه را پيش از اين مىديده از چشم أو ناپديد مىگردد ، ومال ومنال يا شتران آبستن ده ماههاش فراموش مىشود ، در اين هنگام كه منادى مرگ أو را به سوى ديار آخرت مىخواند جان از تنش بيرون مىرود ، واين دعوت را أجابت مىگويد ، وپس از اين زبانش از كار مىافتد ، وبه سبب مشاهده جمال عظمت حقّ وجلال كبريايى أو ، كوههاى استوار سر بر افراشته در نظرش پست ، ودر برابر ملكوت قدرت أو آن چنان نابرابر وناچيز مىگردد كه گويا همه آن كوههاى بلند وبا عظمت از ميان رفته وناپديد
هامش
( 1 ) سوره إبراهيم ( 14 ) آية ( 42 ) يعنى : آنان را براي روزى كه چشمها ( از ترس ووحشت ) از حركت باز مىايستد به تأخير انداخته است .
( 2 ) سوره تكوير ( 81 ) آية ( 4 ) يعنى : وهنگامى كه شتران آبستن ده ماهه را به كلّى رها كنند .
( 3 ) سوره زمر ( 39 ) آية ( 68 ) يعنى : ودر صور دميده مىشود پس همگى كساني كه در آسمانها وزمين هستند مىميرند .
( 4 ) سوره طه ( 20 ) آية ( 105 ) يعنى : واز تو در باره كوهها مىپرسند بگو پروردگارم آنها را ( متلاشى كرده ) بر باد مىدهد ، وزمين را رها مىكند . . .
( 5 ) سوره شعراء ( 26 ) آية ( 100 ) يعنى : هيچ شفاعت كنندگانى براي ما نيست ، ونه دوست با محبّتى .
( 6 ) سوره روم ( 30 ) آية ( 57 ) يعنى : در آن روز پوزشخواهى ستمگران سودى به آنان نمىرساند .