شهوترانى وبهرهگيرى از خوشيهاى دنيا پا از حدّ فراتر مىگذارد ، زيرا أو به سبب جهل وناداني نمىتواند عواقب كارها را پيش بيني كند ومىپندارد هيچ كارى بهتر وبالاتر از آنچه أو مىكند در اين جهان نيست ، جمله قد أعدّوا لكلّ حقّ باطلا يعنى براي اين كه حقّ را باطل جلوه دهند وآن را در جامه تزوير خود بپوشانند شبهاتى آماده كردهاند ، ولكلّ حىّ قاتلا اين كه براي هر زندهاى كشندهاى فرآهم ساختهاند كناية از اين است كه براي از ميان بردن هر حقّى وسيلهاى مهيّا كردهاند ، وحىّ در اين جا اعمّ از انسان زنده وهر امرى است كه هنگامى كه آنان در صدد تباهى ونابودى آن بر مىآيند ثابت وپا بر جا باشد ، جمله ولكلّ باب مفتاحا يعنى براي هر درى از حيله وتزوير كليدى ساختهاند ، واژه مفتاح ( كليد ) استعاره است ، در عبارت ولكلّ ليل مصباحا واژه ليل ( شب ) براي أمور مشكل ومبهم استعاره شده است ، همچنين واژه مصباح ( چراغ ) براي آراء ونظريّاتى كه آنان در اين گونه أمور اظهار وبدينوسيله در آن دخالت كرده نيرنگ خود را به كار مىبرند استعاره شده است ، مانند حيلهاى كه عمرو بن عاص در جنگ صفّين در شبى كه به ليلة الهرير معروف است به معاوية آموخت تا لشكريان شام قرآنها را بر سر نيزهها بلند كنند واز سپاه عراق بخواهند كه قرآن ميان آنان داورى كند ، وبراي رهايى از جنگى كه شاميان را به ستوه آورده بود جز اين رأى منافقانه ونيرنگ زيركانه راهى نبود ، معناى عبارت يتوصّلون إلى الطّمع باليأس اين است كه منافقان با اظهار بىنيازى از آنچه در دست مردم است وزهد نمايى ، به مطامع خود دست مىيابند ، چنان كه راه وروش بسيارى از زاهدان اين زمان است ، توصيف منافقان به اين كه چيزى را كه مىخواهند به دست آورند ضدّ وسيله تحصيل آن را به كار مىبرند ، بليغترين تعريف ممكن در باره أهل نفاق وتزوير است .
( 47208 - 47202 )
فرموده است : ليقيموا به أسواقهم .
واژه أسواق ( بازارها ) براي همين رفتار رياكارانه ومزوّرانه منافقان با مردم ،
و