بپرهيزيد ، زيرا انسان تنها ، طعمه شيطان است ، همچنان كه گوسپند دور افتاده ، شكار گرگ است . آگاه باشيد هر كس به اين شعار دعوت كند هر چند در زير اين دستار من باشد أو را بكشيد .
همانا دو نفر به داورى برگزيده شدند تا آنچه را قرآن زنده داشته زنده كنند ، وآنچه را ميرانيده محكوم كرده بميرانند ، زنده كردن قرآن اين است كه بر حكم آن متّفق شوند وبه مضمون آن عمل كنند ، وميرانيدن آن دورى جستن وتن ندادن به حكم آن است ، پس اگر قرآن ما را به سوى آنها بكشاند از آنها پيروى مىكنيم ، واگر آنان را به سوى ما بياورد بايد از ما پيروى كنند .
بنا بر اين اى ناكسان ، من شرّ ومصيبتى به راه نينداختهام ، وشما را در كار خود فريب نداده ، وامر را بر شما مشتبه نساختهام ، بلكه رأى جمعيّت شما بر اين شد كه اين دو نفر انتخاب شوند ، وما هم از آنها تعهّد گرفتيم كه از حدود قرآن تجاوز نكنند ، ليكن آنها بيراهه رفتند وحقّ را با اين كه به آن بينا بودند رها كردند ، وچون هواخواه ظلم وستم بودند همين را اختيار كردند ، در حالي كه ما پيش از اين شرط كرده بوديم كه داورى آنها مطابق عدل وبا رعايت حقّ باشد ، ليكن رأى خلاف وداورى ظالمانه آنها ميان ما تفرقه انداخت . »
[ شرح ]
( 25971 - 25953 ) اين خطبه مبتنى بر احتجاج أمير المؤمنين علي ( ع ) با خوارج است ، وضمن آن شبهه آنها را كه بدان وسيله أصحاب حضرت را تكفير مىكردند ردّ فرموده است ، شبههء خوارج اين بود كه مىگفتند شما با پذيرش حكميّت گمراه شدهايد وهر گمراهى كافر است ودر نتيجة شما كافريد .
( 25980 - 25972 )
فرموده است : فإن أبيتم . . . تا وضللت .
اين جمله به منزلهء مقدمهء قياس جدل ، وصغراى شبهه خوارج است كه امام ( ع ) در خطبههاى پيش آن را انكار ، وبيان فرموده كه أو با پذيرش حكميّت دچار خطا وضلالتي نشده است ، ودر اين جا مانند اين است كه مىگويد : آن چنان كه شما مىپنداريد فرض شود من خطا كردهام .