سختى وبدبختى آن ظهر ( پشت ) را به كار برده ، دو احتمال است يكى از آنها اين است كه مراد داخل وبيرون سپر باشد ، زيرا مطابق معمول در هنگام جنگ ، انسان ظهر يا پشت سپر رزمندگان را مىبيند ، ودر حال صلح ، سپر به كنارى انداخته مىشود ، وداخل يا بطن آن نمودار مىگردد ، از اين رو مثل شده كه در باره ياغى يا دشمن پس از تسليم گفته مىشود : قلّب له ظهر المجنّ يعنى : روى سپر را برايش واژگون كرد ، همچنان كه علي ( ع ) در يكى از نامههايش به ابن عبّاس نوشته است : قلّبت لابن عمّك ظهر المجنّ يعنى : براي پسر عمّت روى سپر را واژگون كردهاى ، ودر اين جا نيز حوادث دنيا به سپر تشبيه شده است ومراد از بطن آن ، اقبال وصلح وسازش دنيا ، وغرض از ظهر ، ادبار وناسازگارى وستيزهگرى آن است .
احتمال ديگر اين كه منظور همان بطن وظهر دنيا باشد ، براي اين كه معمول است اگر كسى دوستش را با خوشرويى وخوشحالى ملاقاة كند آغوش خود را براي أو باز مىكند واگر بخواهد با أو اظهار بيگانگى ومخالفت كند روى از أو مىگرداند وپشت به أو مىكند ، بنا بر اين ، حالات مذكور براي دنيا استعاره شده ، وامام از آن به اقبال وادبار دنيا تعبير فرموده است .
( 22646 - 22627 )
6 - دليل اين كه امام ( ع ) در جمله ولا يمسى منها في جناح أمن إلّا أصبح على قوادم خوف در تشبيه دنيا به ذكر جناح اكتفا فرموده
اين است كه جناح يا بال پيوسته در حركت وتغيير است وبا ذكر آن به سرعت دگرگونيها وتحوّلات دنيا اشاره مىكند ، واين كه ترس را به پرهاى بزرگ جلو بال ( قوادم ) نسبت واختصاص داده به اين سبب است كه اين پرها به منزله سر بالند ، ودر سرعت حركات وتغييرات بال نقش اساسى را دارند ، وچون امام ( ع ) در مقام نكوهش دنيا وبيم دادن از آن است ، اين اختصاص نيكو وزيباست ، زيرا مراد آن بزرگوار اين است كه اگر در زير بال آن ايمنى وآسايشى به دست آيد ، اين امن وأمان دستخوش دگرگونيهاى سريع بوده ، وترس وبيم سريعتر وبيشتر متوجّه أو خواهد