خداوند نكوهيدهتر ، وبيشتر مورد سرزنش وملامت است . شدّت نكوهش در باره كسى كه جان از تنش بيرون رفته بر سبيل مجاز بوده وتعبيرى از اين است كه زبان كسى كه از روى علم وآگاهى ، خدا را معصيت كرده است ، از پوزش وعذرخواهى ، ناتوان ومنقطع خواهد شد ، واين كه أو بيشتر مورد نكوهش وسرزنش خداوند خواهد بود ، براي اين است كه اقدام عالم بر ارتكاب گناهى كه قبح وزشتى آن را مىداند ناشى از نهايت تسليم وانقياد أو در برابر نفس امّاره ، ونشانه منتهاى أطاعت وفرمانبردارى أو از شيطان وياران اوست ، واين عمل أو ، با كردار نادان ناآگاه قابل مقايسه وبرابرى نيست ، زيرا در عالم ، نيروى بازدارندهاى كه همان آگاهى أو به زشتى گناه است وجود دارد ، وأو آن را مغلوب هواي نفس ساخته وپيروى از انگيزه شيطانى را بر آن ترجيح داده است ، امّا در نادان چنين نيروى بازدارنده وآگاهى كه در برابر انگيزههاى شيطان ايستادگى ومقابله كند وجود ندارد ، وشكّ نيست كه شدّت ملامت ، بستگى به درجه أطاعت أو از شيطان دارد ، بويژه اگر اين أطاعت وتسليم ، با علم وآگاهى به عواقب آن كه هلاكت ابدى است ، واقع شده باشد ، بنا بر اين روشن است كه عالم بي عمل در نزد خداوند نكوهيدهتر وسرافكندهتر است . توفيق ومحفوظ ماندن از شرّ شيطان بسته به لطف خداست .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 144
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٤٤