اگر معناى اوّل را در نظر بگيريم مفهوم كلام اين خواهد شد : پس از آن كه خداوند زمين را هموار ودشت قرار داد بگونهاى كه بندگان بتوانند ، زمين را مورد تصرف قرار دهند ، برخيزند وبنشينند ودر آن كشاورزى وديگر تصرّفات را انجام داده ومنافعى داشته باشند ، امر خداوند بر خلقت آدم تعلّق گرفت .
واگر معناى دوم را براي سخن حضرت در نظر بگيريم لفظ « مهد » استعاره خواهد بود ، از باب تشبيه كردن به گاهواره كودكان در استراحت وآسايش وخواب بدين توضيح كه زمين جايگاه راحت آدميان قرار گرفت .
فايدهء دوّم : كلام امام ( ع ) « وأنفذ أمره » مىباشد ، يعنى در ايجاد مخلوقات وبه كمال رساندن آنها ، امرش را نافذ ومؤثّر گردانيد . تماميّت عالم وكمال يافتن آن به اين بود كه خداوند نوع انسان را كه مركز دايرهء وجود است برگزيد وبه أو فرمان هستى يافتن را صادر كرد .
فايده سوّم : عبارت امام ( ع ) اين است كه : « خيرة من خلقه » آدم را از ميان مخلوقات خويش برگزيد . كلمهء « خيرة » بعنوان حال . يا مصدر يعنى مفعول مطلق منصوب آورده شده است . دليل اين كه آدم ( ع ) منتخب خداوند بود ، آية شريفه وكلام حق تعالى است كه مىفرمايد :
إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى آدَمَ
« 9 » . واين آية :
وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا
« 10 » .
دليل گرامى داشتن انسان دو چيز است بقرار زير :
1 - أبو يزيد بسطامى گفته است ، أنواع كرامت خداوند بر انسان نامتناهى است .
هامش
( 9 ) سوره آل عمران ( 3 ) آية ( 33 ) : خداوند آدم را برگزيد .
( 10 ) سوره بني إسرائيل ( 17 ) آية ( 70 ) : ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم وآنها را در صحرا ودريا پراكنديم واز غذاهاى پاك وپاكيزه به آنها روزى داديم وآنها را بر مردمان ديگر سروري بخشيديم .