« نشانهء وجود معاد اين است ، كه ما براي آنها زمين را پس از مرگ زنده مىكنيم » .
بحث هشتم : در باره ستايش حق تعالى است به اعتبار ايجاد ابرها ،
رعد وبرق ودقّت در جهت حكمت هر يك ودر أساس بوجود آمدن آنها وحيات زندگى زمين .
امّا حكمت ايجاد ابرها ، رعد وبرق وباران اين است كه زمين خشك سرسبز شود وگياه بروياند زيرا بقاى حيوان وقوام وجودي وغذاى حيوانات به نباتات بستگى دارد . چنان كه امام ( ع ) بدين حقيقت اشاره كرده ومىفرمايد :
ثم لم يدع جرز الأرض الّتى تقصر مياه العيون والأنهار عنها ولا تجد جداول الأرض ذريعة إلى بلوغها إلى قوله وجعل ذلك بلاغا للأنام ورزقا للانعام ؛ همه اينها را خداوند براي اين كه انسان بخواستههايش برسد وروزى چهارپايان باشد خلق كرده است . سخن امام ( ع ) شبيه كلام خداوند است كه مىفرمايد :
أَ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَ فَلا يُبْصِرُونَ
« 4 » .
بحث نهم : اين بحث در ستايش پروردگار است بلحاظ گشودن راهها در مجراى كوه وأطراف آن .
مقصود از « فجاج » راههاى وسيعى است كه در أطراف كوهها پديد آمده است « مانند درهها وشكافهاى وسيع كوه » خداوند تعالى در اين باره مىفرمايد :
« وَجَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
« 5 » . » وهمچنين امام ( ع ) خدا را بلحاظ بر پا داشتن علائمى كه سالكان راه ، مقصد حركت را گم نكنند مىستايد . يا منظور از « منار » ستارگانند ، چنان كه
هامش
( 4 ) سوره سجده ( 32 ) آية ( 27 ) : آيا نمىبينند كه ما آبها را تا سرزمين خشك مىرانيم وبه وسيله آب زراعت را از زمين بيرون مىكنيم تا خود وچهار پايانشان از آن بهرهمند شوند آيا اين حقيقت را نمىبينند .
( 5 ) سوره أنبياء ( 21 ) آية ( 31 ) : ما در داخل كوهها فجاج را قرار داديم تا شايد به وسيله اين راهها هدايت شوند .