داده است . به لحاظ تشبيه كردن زمين به زنى كه از جهت داشتن لباسهاى زيبا وفاخر خوشحال است وشادمانى مىكند .
بحث دوّم : از محتواى كلام امام ( ع ) چنين استفاده مىشود كه خداوند آب را پيش از زمين آفريده
وسپس زمين را بر آب گسترده است وبوسيلة زمين هيجان واضطراب آب را فرو نشانده است .
اين مدّعا با برهان عقلي قابل اثبات مىباشد ، زيرا آب بيشتر روى زمين را فرا گرفته وسطح باطني زمين مماس با سطح ظاهري آب است ، به گونهاى كه آب به لحاظ خلقت وآفرينش بر زمين مقدّم آفريده شده وهم به لحاظ اين كه زمين در داخل آب قرار دارد وآب مكان زمين به حساب مىآيد .
از ظاهر كلام امام ( ع ) چنين استفاده مىشود كه تقدم خلقت آب بر زمين تقدّم زماني است ، شنوندگان نيز همين تقدّم زماني را قبول دارند .
بحث سوم : اشاره كلام امام ( ع ) به گسترش يافتن زمين است ،
چنان كه قرآن كريم نيز گوياى اين حقيقت است ، آنجا كه مىفرمايد :
وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
« 2 » ؛ با وجودي كه در علم هيأت كروى بودن زمين اثبات شده است . پس ناگزير بايد كلام امام ( ع ) را تأويل كنيم . ما ذيل جمله : اللّهم داحي المدحوّات ؛ تأويل كلام ومعناى ضمني آن را تذكّر داديم .
در خبر آمده است كه زمين از زير خانهء كعبه گسترده شده است . بعضي از عرفا گفتهاند : مقصود از كعبه ، كعبهء وجود واجب الوجود است كه مقصد حقيقي ، مخلصان مىباشد ، واين كعبه در عالم حضور وشهود ، مثال كعبهء وجود حق تعالى است . منظور از گسترش زمين از زير كعبه ، وجوديابى موجودات از مبدأ وجود مىباشد .
هامش
( 2 ) سوره والنازعات ( 79 ) آية ( 30 ) : زمين را پس از آفرينش پهن كرديم .