أَعَانَهُ عَلَى ابْتِدَاعِ عَجَائِبِ الْأُمُورِ - فَتَمَّ خَلْقُهُ بِأَمْرِهِ وَأَذْعَنَ لِطَاعَتِهِ وَأَجَابَ إِلَى دَعْوَتِهِ - لَمْ يَعْتَرِضْ دُونَهُ رَيْثُ الْمُبْطِئِ وَلَا أَنَاةُ الْمُتَلَكِّئِ - فَأَقَامَ مِنَ الْأَشْيَاءِ أَوَدَهَا وَنَهَجَ حُدُودَهَا - وَلَاءَمَ بِقُدْرَتِهِ بَيْنَ مُتَضَادِّهَا - وَوَصَلَ أَسْبَابَ قَرَائِنِهَا وَفَرَّقَهَا أَجْنَاساً - مُخْتَلِفَاتٍ فِي الْحُدُودِ وَالْأَقْدَارِ وَالْغَرَائِزِ وَالْهَيْئَاتِ - بَدَايَا خَلَائِقَ أَحْكَمَ صُنْعَهَا وَفَطَرَهَا عَلَى مَا أَرَادَ وَابْتَدَعَهَا ( 16279 - 16155 )
[ لغات ]
( آل ) : بازگشت ، رجوع كرد .
( اذعن ) : خاضع شد ، خوار شد .
( ريث ) : آرامى ، آهستگى .
( أناة ) : درنگ كردن .
( متلكّى ) : باز ايستادن از كار ، توقف كردن در انجام عمل .
( أود ) : كجى ، اعوجاج .
( بدايا : جمع بديه ) : آفرينش عجيب ، خلقت شگفت آور .
[ ترجمه ]
« خداوند متعال بقا وهستى آنچه آفريده تعيين كرده وآن را محكم واستوار گردانيده است . وسپس از روى لطف ومهر آنها را منظم كرده است ، وهر يك را به آنچه براي آن خلق شده اختصاص داده ومخصوص گردانيده ، بنا بر اين هيچ يك از آفريدهها از جايگاه خويش قدم فراتر ننهاده ، از رسيدن به نهايت مقصود مقرّر ، كوتاهى نورزيده است ( وظيفهء خود را به بهترين وجهي بانجام رسانده ) ومأموريّتى كه از جانب خداوند بوى محوّل گرديده سخت ودشوار ندانسته ، ومطابق اراده وخواست حق تعالى ، عمل كرده واز وظيفة سر برنتافته است . چگونه مىتواند سركشى كند ؟ با وجودي كه تمام اشيا به مشيّت واراده أو به وجود آمده وأوامر تكوينيّه أو را فرمان برده ، طوق بندگى وخضوع در برابر خداوند را برگردن افكندهاند .
خداوندى كه بدون به كار افتادن انديشه وبي آن كه قبلا پيش بيني كرده واز تجربهها وپيشامدهاى روزگار استفاده كند ويا اين كه در اختراع كارهاى شگفتانگيز جهان نياز به شريك وانبازى پيدا كرده باشد ، موجودات را ايجاد وآفرينش را بيافريد . پس همين كه كار خلقت پايان يافت ، طاعتش را قبول كرده
و