( 16152 - 16131 )
قوله عليه السلام : وإنّك أنت اللّه الّذى لم تتناه في العقول إلى قوله مصرّفا
اين جمله نيز گواهى سوّمى است از امام ( ع ) بر عدم معرفت وشناخت تشبيه كنندگان وكفر وضلالت آنان در بارهء حق تعالى ، وخلاصهاى از دو گواهى اوّل است ، بر منزّه بودن خداوند از اين كه در عقول وأفكار بشرى بگنجد . يعنى محال است كه حقيقت ذات وصفات كمال ورفعت جلال أو در حيطهء درك انساني قرار گيرد ، بگونهاى كه در ورأى آنچه انسان درك مىكند ، چيزى وجود نداشته باشد . اين شهادت توجّه خاصّى بر لازمهء بي نهايت بودن خداوند است ، بدين معنا كه حق تعالى داراى چگونگى وجودي خاصّى نيست كه قواى خياليّه تصويرش كنند وعقول أو را درك نمايند وانديشهها ، جهات وجودي أو را دريابند كه اگر چنين باشد ، محدود مىشود . كنه وحقيقت اشيا به اين دليل قابل درك است كه وجودشان محدود مىباشد .
قوله عليه السلام : مصرّفا : يعنى اگر خداوند محدود باشد ، ذاتا محكوم به تجزيه ، تحليل وتركيب خواهد بود ، زيرا ويژگى شيئى محدود همين است وهمهء اين لوازم در حق خداوند باطل است . چه أو از داشتن كيفيت وجودي اجزا وتركيب مبرّاست . بنا بر اين قرار گرفتن ذات حق در ظرف عقل نيز باطل است ( زيرا لازمهء كيفيّت وجودي ، جزء وتركيب داشتن ، ومتنهاهى بودن است ونداشتن جزء وحدّ وتركيب ، لازمهاش نامتناهى بودن ونگنجيدن در ظرف ذهن مىباشد ) .
بخش سوم خطبه أشباح كه در بارهء خلقت واندازهگيرى وتدبير أمور بحث مىكند
قَدَّرَ مَا خَلَقَ فَأَحْكَمَ تَقْدِيرَهُ وَدَبَّرَهُ فَأَلْطَفَ تَدْبِيرَهُ - وَوَجَّهَهُ لِوِجْهَتِهِ فَلَمْ يَتَعَدَّ حُدُودَ مَنْزِلَتِهِ - وَلَمْ يَقْصُرْ دُونَ الِانْتِهَاءِ إِلَى غَايَتِهِ - وَلَمْ يَسْتَصْعِبْ إِذْ أُمِرَ بِالْمُضِيِّ عَلَى إِرَادَتِهِ - فَكَيْفَ وَإِنَّمَا صَدَرَتِ الْأُمُورُ عَنْ مَشِيئَتِهِ - الْمُنْشِئُ أَصْنَافَ الْأَشْيَاءِ بِلَا رَوِيَّةِ فِكْرٍ آلَ إِلَيْهَا - وَلَا قَرِيحَةِ غَرِيزَةٍ أَضْمَرَ عَلَيْهَا - وَلَا تَجْرِبَةٍ أَفَادَهَا مِنْ حَوَادِثِ الدُّهُورِ - وَلَا شَرِيكٍ