لزوم پرداختهاند وبراي زيادة رويهاى غير مجاز تأويل وتوجيههائى هم ذكر كردهاند ، بدين خيال كه اين توجيهات آن اعمال را در شريعت جايز كرده وزمينه را براي پيروى از هواي نفسشان آماده مىكند . مانند غيبت ديگران وحضور يافتن در مجلس گناهكاران ، ورفاقت وهمنشينى با ستمگران كه از اين قبيل امورند .
قاعده كلّى در اين باب اين است ، كه انسان ، دائرهء أمور مباح را كه انجامشان از نظر شرع اشكال ندارد ، چنان وسيع بگيرد كه به أمور مكروه سرايت كند . وسپس بدين گمان كه انجام كارهاى مكروه كيفر ندارد ، خواستههاى نامطلوب شخص أو را به انجام كارهاى مكروه وابدارد وسر انجام همين اهميّت ندادن به مكروهات أو را بر انجام محرّمات جرى كرده ، محرمات وأمور ممنوعه را هم انجام مىدهد . دليل اين مطلب روشن است . هنگامى كه عقل از نفس امّاره در دستورهاى نابجايى كه به أو مىدهد پيروى كند ، آهسته آهسته أو را به كارهاى زشت وأدار مىكند ، تا حدّى كه ديگر ، به دليل علاقهاى كه بر انجام حرام پيدا كرده ، از آن نفرت نداشته وآن را ناروا نمىداند . شك نيست كه انجام بعضي از كارهاى حرام ، شخص را بر ارتكاب پارهاى ديگر از محرمات ، جرى مىسازد ، وبتدريج كأرش بجايى مىرسد كه حدود شرع را زير پا مىنهد وبدام شيطان گرفتار آمده ، دست به محرّماتى مىزند ، كه عقوبتي جز هلاكت ونابودى ندارد .
براي بيان همين مقصود است كه در خبر آمده : « هر كه به محرمات نزديك گردد ، بيم آن هست كه در آنها واقع شود » . عرفا قلب انسان را به حصار وشيطان را به دشمنى تشبيه كردهاند كه مىكوشد بدان وارد شود . دفع چنين دشمنى ، جز به نگهبانى كامل وبستن درهاى حصار وپاسدارى مداوم ومستمر ممكن نيست ، فرض اين است كه اين حصار درهاى بىشمارى دارد . انجام محرمات ، سهل انگارى نفس در أمور مباحه ووارد شدن در كارهايى كه شبههناك باشند ، از درهاى بزرگ اين حصارند ، وتوان دخول شيطان از همين درها بيشتر وآسانتر
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 599
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٩٩