شخص متكبر استعاره آورده است . كه چنان شخصي دفتر اعمال نفساني خود را از گناه پر مىكند ، چنان كه آبكش مشگ خود را از آب پر مىكند . با بيان لفظ « ماتح » كه بمعنى آبكش مىباشد استعاره را ترشيحيّه كرده است .
8 - در كلام امام ( ع ) بيست كلمه منصوب به كار رفته است كه عبارتند از :
« نطفة - علقه - جنينا - راضعا - وليدا - يافعا - معتبرا - مزدجرا - مستكبرا - سادرا - ماتحا - كادحا - غريرا - مبلسا - منقادا - سلسا - رجيع وصب - ونضو سقم ونجيّا . » تمام كلمات فوق به معنى حال به كار رفتهاند وعمل كننده در آنها فعلى است كه قبل از اين كلمات در عبارت آمده است .
كلمه : « سعيا » در كلام امام ( ع ) يا مفعول به است كه در اين صورت عمل كننده در آن صفت كادحا مىباشد ويا مصدري است كه به جاى فعل به كار رفته ونيازى به فعل ندارد . واژهء « يسيرا » صفت است براي ظرفى كه از كلام حذف شده است و « يسيرا » به جاى ظرف محذوف نشسته است . تقدير كلام چنين است « زمانا يسيرا » بعضي كلمهء « يسير » را « أسيرا » قرائت كردهاند در اين صورت كلمه « أسيرا » حال خواهد بود . سه كلمه « جزعا - قلقا - وتقية » در جمله به عنوان مفعول له به كار رفتهاند .
اگر كلمه « يسيرا » را « أسيرا » قرائت كنيم استعاره خواهد بود براي انسان گناهكار ووجه شباهت اين است كسى كه لغزش پيدا كند ودر گناه فرو غلطد ، هواي نفس أو را به پستى وذلّت مىكشاند ، چنان كه شخص أسير وگرفتار را به جايى مىبرند كه دلخواه أو نيست .
9 - انسان آنچه در دنيا از دست مىدهد ، براي آن عوضى در آخرت به دست نمىآورد ، زيرا در دنيا كمالات اخلاقى وفضايل نفساني وطاعات وعباداتى را كه براي انجام آنها آفريده شده بود ضايع كرده واز دست داده است وقضاى آنها را
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 558
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٥٨