به جوانى ، ميان سالى ، وپيرى تقسيم كردهاند .
5 - توصيف كردن امام ( ع ) قلب را به « حفظ » وزبان را به « گفتار » وچشم را به « نگاه » به منظور فايدهاى است كه بر هر يك از قلب وزبان وچشم مترتّب است . وسپس به فايدهء نهايى اين اعضا اشاره كرده مىفرمايد : فايدهء اين اعضا اين است كه انسان از مشاهدهء نعمتهاى الهى دلايل يگانگى خدا وديگر أوصاف جلال وجمال أو را بفهمد وفضايل نفساني خود را به كمال برساند ، واز أمور ناروا خوددارى كند . بدين توضيح كه از ورود در أمور ناپسند روزگار بر حذر باشد واز انجام كارهاى ناروا عبرت بگيرد واز آنها دورى جويد .
( 13550 - 13539 )
6 - قوله عليه السلام : حتّى إذا قام اعتداله واستوى مثاله نفر مستكبرا إلى آخر .
« آن هنگام كه انسان قامت موزونى يافت ، وجوانى برومند گرديد ، خودبين ومتكبّر مىگردد » بعضي از شارحان بر اين أوصاف كه امام ( ع ) براي انسان بر شمرده است اعتراض كرده وگفتهاند : بسيارى از افراد ، داراى اين أوصاف خودبينى وتكبر نيستند ، بنا بر اين فرموده امام ( ع ) عموميّت ندارد .
در پاسخ اين اعتراض بايد گفت : روى سخن امام ( ع ) به انسان مطلق است كه در حكم موجبهء جزئيه ومثبت حكم جزئي است وشامل عموم انسانها نمىشود . هرگاه حكمي بصورت مطلق آورده شود ، در بارهء بعضي از افراد قطعا صادق خواهد بود . وآن بعضي همان گناهكارانى هستند كه روى سخن امام ( ع ) با آنهاست ومصداق واقعي كلام آن حضرت مىباشند ؛ وآنها را بدين بيان توبيخ مىكند . در ضمن ديگران را توجّه به وجوب واستمرار شكرگزارى خداوند داده ، از آنها مىخواهد كه فرامين حق را امتثال كرده واز آنچه خداوند نهى فرموده دورى جويند .
( 13623 - 13551 )
7 - ماتحا في غرب هواه
امام ( ع ) لفظ « غرب » را براي هواي نفساني