آفرينش بر شما نموده است براي عبرت گرفتن بس نيست ؟ ويا خلقت خود انسان ودگرگونيهايى كه در طول زندگى پيدا مىكند ؟ ويا حالاتى كه برايش تا روز رستاخيز پيش مىآيد ؟ پند دهنده نمىباشد ؟ چنان كه حق تعالى خود مىفرمايد :
« آيا نمىبيند كه در خلقت خود شما نشانههايى است ؟ » در بعضي از نسخ نهج البلاغة به جاى كلمهء « أم » لفظ « أو » به كار رفته است كه از نظر معنى با هم فرقى ندارند .
بايد دانست ، كه دقّت در آفرينش انسان ، وزيباييهاى اسرار ورموزى كه به كار رفته ، براي آن كه مختصر دانشى در اين باره داشته باشد ، چنان كه قبلا متذكر شديم وبعدا نيز خاطر نشان خواهيم كرد ، موجب عبرت كامل مىشود .
2 - در بارهء رشد نطفه به سوى كمال چنين گفتهاند كه اوّلين مرحلهء تكامل ، نطفه به شكل كفى در آمده وبر آمدگى خاصي پيدا مىكند وگام نخست رشد را بر مىدارد ، وپس از آن بوسيلهء فرشتهء صورت نگار ، جايگاه روح در آن ترتيب داده مىشود . آن گاه از ناحيهء جوشش طبيعت نطفه ، سوراخهايى بعنوان جلوهء اعصاب نمودار مىشود كه پس از رشد تبديل به عصب مىگردند . بعد از اين مرحله نطفه از همه سو بزرگ مىشود ، وسوراخهايى بر بالاى پوست به موازات رگهايى كه در داخل رحم وجود دارد نمودار مىشود . همهء رگها در نهايت منتهى مىشود به يك مجراى بزرگ ، كه از سويى به جنين واز سويى به رحم اتّصال دارد ، كه نطفه از مجراى همان شبكه ارتباطي از داخل رحم تغذيه كرده وبه رشد خود ادامه مىدهد . اين شبكه ارتباطي موجب جريان خون در وجود نطفه مىشود . وپس از چندى نطفه ، به پارهاى خون بسته ويا به تعبيرى علقه تبديل مىشود . اين سير تكاملى ، كه بنا به قولي پانزده روز است ، خون در همهء اجزاى نطفه نفوذ كرده علقه مىشود . دوازده روز ديگر كه بر آن بگذرد ، بصورت پاره گوشتى در آمده كه اصطلاحا بدان مضغه مىگويند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 555
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٥٥