مىشود ، آب گرم ، آتش سرخ وصداى شعلههاى فروزان جهنم است . نه در آن عذاب تخفيفى ، نه از آن رنج آسايشى ! ، نه آن بار اندوه را قوت تحمّلى ، ونه مرگ رهانندهاى ! نه يك لحظه خواب آرام دهندهاى مىباشد ! ( گناه كار ) همواره در ميان عذابهاى گوناگون مبتلا وگرفتار است ! ما براي رهايى از اين عذابها به خدا پناه مىبريم . »
[ شرح ]
( 13538 - 13501 ) - بايد دانست كه اين بخش از خطبه ، بر چگونگى حال انسان از آغاز عمر كه ضعيف وناتوان بوده است ، دور مىزند ، نعمتهاى خداوند را نسبت به انسان متذكّر شده ، توضيح مىدهد كه چگونه در دوران زندگيش با شكّ وترديد روزگار سپرى كرده است ؛ نعمتهاى الهى را ناسپاسى كرده ، ودر پيروى از شيطان بي توجّه بوده است ! .
در اين بخش از خطبه امام ( ع ) پايان زندگانى كه همانا مرگ است ، به انسان يادآورى مىكند وچگونگى وضع ميّت را بهنگام مرگ ، ميان خويشان واقربايش توضيح مىدهد ، وپس از وفات ، عذاب قبر ، سؤال وحساب ، وديگر أموري را كه طبع انسان از آنها تنفّر دارد شرح مىدهد ، تا توجّه انسان را به سامان بخشيدن امر معادش جلب كرده آغاز عمر وانجام آن را خاطر نشان مىنمايد ، شايد انسان متنبّه شده از خدا بترسد .
در توضيح اين بخش از خطبه نكاتى آمده است :
1 - كلمهء « أم » كه در آغاز اين قسمت به كار رفته « أم » پرسشى وبراي توبيخ انسانهاست . ضمن توبيخ ، دستور مىدهد كه براي بهبود وضع خود ، عبرت بگيرند ، زيرا جزئيّات نعم الهى در خلقت انسان بايد موجب سپاس وشكرگزارى شود ؛ ولى با تأسّف ، از روى غفلت وغرور كفران نعمت مىكند .
كلمهء « أم » معادل همزهء استفهامى است كه در بخش قبلي همين خطبه آمده است . معنى تقديرى جمله چنين است آيا آنچه خداوند از شگفتيهاى