مقدمه دوم واگر از ديدگان شما به جاى أشك خون ببارد .
مقدمه سوم واگر شما تا ما دام كه جهان باقي است عمر كرده وأشك بباريد .
نتيجة آن كه اعمال شما جبران نعمتهاى خداوند را نخواهد كرد . كلمهء « انعمه » منصوب ومفعول فعل « جزت » مىباشد كلمه « هداه » در محلّ نصب وعطف بر انعمه است .
در باره اين كه چرا حضرت كلمهء « هداه » را جدا آوردهاند با اين كه هدايت جزو نعمتهاى الهى است بايد يادآور شد كه هدايت در ميان نعمتهاى خداوندى برترين نعمت است ، مقصود نهايى كه بندهء حق تعالى خواستار آن است هدايت وراهيابى است ، تمام نعمتهايى كه خداوند به انسان بخشيده ، در جهت رسيدن انسان به هدايت مىباشد ، بلكه بايد گفت هيچ نعمتي خلق نشده وبه افراد افاضه نشده است ، مگر براي اين كه قلب انسان توجّه به خدا پيدا كند ونفسش آمادهء پذيرش صورت هدايت از بخشنده هدايت شود . آرى هدايتي كه موجب گذر از وادى ظلمت جهالت به سوى پروردگار شده وسبب نجات انسان از گمراهى وهدايت به راه راست مىگردد .
تأكيد اين موضوع را كه تمام اعمال عبادي شما واشكهاى جاريتان پاسخگوى نعمتهاى الهى نيست ، حضرت با سوگند به اسم جلاله آوردهاند ؛ ودر آغاز بيان مطلب فرمودهاند : واللّه لو انماثت . . . « بخدا سوگند اگر دلها ذوب گردد . . . » فائده اين تذكّر در عبارت حضرت برانگيختن مردم بر اداى شكر وكوشش فراوان در خالص گردانيدن عمل براي خداوند است ، زيرا شرمندگى وخجلت دارد كه بخشش آن همه نعمت از جانب خداوند واندك بودن شكر ، در برابر نعمتهاى حق تعالى توجّه به غير خداوند داشته باشيم .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 303
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٣٠٣