كمال براي دورى از گناهان خالص گرداند ، البتّه خداوند بيش از آن كه در تصوّر اوست وفكر مىكند كه با خوف وخشيت از خود دور كرده است عقوبت وكيفر را از أو دور مىگرداند .
سخن در شناخت اين حقيقت است كه خداوند ، براي بندگان شايستهء خود پاداش بزرگى فراتر از تصور آنها فرآهم كرده ، وبراي ستمكاران ، كيفرى دردناك بيش از آن كه در انديشهء بشر در اين دنيا بگنجد آماده ساخته است .
هر چند ادراك افراد در شناخت حقايق متفاوت است ، امّا هيچ كدام قابليت درك ثواب مخلصين وكيفر منحرفين را ندارند .
با وجودي كه اميدوارى ثواب براي شايستگان وترس از عذاب براي بدكاران است . حضرت به اين دليل اميدوارى وخوف را بخويشتن نسبت دادهاند ، كه اشرف مخلوقات زمان خود بودهاند ، لذا مىفرمايند : با وجود كمال عبادت اميدى به ثواب شما ندارم واز كيفر خداوند بر شما بيمناكم ، زيرا آن بزرگوار بر أموري اطّلاع داشتهاند كه ديگران از آن آگاه نبودهاند .
3 - موضوع سوّمى كه حضرت در اين خطبه بدان پرداختهاند ، تذكّر نعمتهاى بزرگ حق تعالى بر بندگان است . بندگان خدا را به اين حقيقت توجّه دادهاند ، كه اگر تمام تلاش وكوشش آنها را در انجام أموري كه أطاعت خداست مصروف دارند ، اميدواريى نيست كه بتوانند آنچه لازمهء شكرگزارى است بجاى آورند . فرمانبردارى وعبادت آنها كوچكتر از آن است كه نعمتهاى بزرگ خداوند را جبران كند ، چنان كه در گذشته اين موضوع را بخوبى شرح داديم . ( 9884 - 9844 ) امام ( ع ) توضيح اين مطلب را به صورت يك قضية شرطيّه متصله كه مقدّم آن مركّب از چند امر است آوردهاند .
مقدمه أول مىفرمايند : اگر دلهاى شما از ترس واميد به خداوند ذوب شود ، گداختن وذوب شدن دل را كناية از نهايت ترس توأم با اميدوارى وپرستش حق متعال آوردهاند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 302
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٣٠٢