[ شرح ]
( 8303 - 8286 ) نظر بعضي از شارحان نهجالبلاغه اين است كه سخنان حضرت در اين زمينه چهار قسمت وبسيار طولانى بوده است . سيد رضى ( ره ) يك قسمت را انتخاب ودر اين مورد آورده كه حضرت اين بيانات را پس از جنگ نهروان ايراد كرده ودر آن به سرگذشت خود از زمان رحلت رسول خدا ( ص ) تا درگيرى نهروان اشاره فرموده است .
( 8311 - 8304 ) امام ( ع ) در فصل أول گفتارش : فقمت بالأمر . . . برهانها سخن را به عنوان بيان افتخار واثبات فضيلت وبرترى خود ، بر ديگر صحابه ، به منظورى آغاز مىكنند كه فايده پذيرش رأى وارادهء خود را گوشزد كنند وآنان را ارشاد نمايند .
قيام آن حضرت به هنگامى كه ديگران سستى ورزيدند ، دليلي بر فضيلت شجاعت آن بزرگوار مىباشد . يعنى به فرمان خداوند در كنار پيامبر وپس از رسول حق در جنگها ودر مراحل سخت ودشوارى كه ديگران از رويارويى دشمن ضعف نشان مىدادند بپا خاستم ، وبه هنگامى كه سستى نشان دادند ، قيام كردم . البتّه ادّعاى آن بزرگوار در بارهء يارى دين ورسول خدا امرى روشن وغير قابل انكار است .
( 8315 - 8313 )
قوله عليه السلام : نطقت حين تعتعوا [ تمنّعوا ] :
« سخن گفتم به معناى ديگران سكوت اختيار كردند » . اشاره به ويژگى فصاحت روانى سخن وخصلت علم ودانش آن بزرگوار دارد . يعنى در قضاياى مهمّ ، واحكام مشكل ، وميدان سخنورى كه بليغان وسخنوران درمانده بودند ، سخن گفتم . نطق وسخنورى خود را كناية از درماندگى ، رسوايى وسرافكندگى آنان آورده است .
در ادامهء خطبه فرمودهاند : وقتي كه ديگران گوشهگيرى وعافيت طلبي پيشه كردند ، ويا أصولا به فكر چيزى نبودند ، من در شناخت أمور دقت نظر داشتم .
اين سخن حضرت ، اشاره به بزرگ همّتى آن جناب ، در به دست آوردن آنچه كه براي انسان ، از شناخت أمور ، وآزمايش وتوجّه به منشأ وموارد آنها لازم است ، مىباشد . همّت بلند ، خصلتى است كه با شجاعت رابطه دارد .