دليل براي كلمهء « معاشر » صفت واقع شدهاند .
عبارت « خفّة الهام » كناية از اخلاق پست ، متزلزل است كه ضدّ فضيلت ، ثبات وپايدارى است و « السّفه » كناية از خصلت زشت ، دلهره واضطراب كه ضد فضيلت حلم وبردبارى است در نظر گرفته شده است .
پايدارى وبردبارى دو صفت اخلاقى واز ويژگيهاى شجاعت به شمار مىآيند . از اين نظر كه آن دو صفت پست وزشت نسبتي با صفات فضيلت دارند به « هام » ، به معناى تفكر ، و « أحلام » به معناى عقول اضافه شدهاند .
( 8285 - 8274 )
ولم آت لا ابا لكم . . .
حضرت آخرين فراز خطبه را چنين به انجام مىرسانند - « اى بىپدرها ! - من در بارهء شما كار منكري انجام ندادم وقصد ضررى نداشتم . » اين عبارت بمنزلهء نوعي دلجويى ومعذرت خواهى است كه بيانگر انجام كارى شايسته وبجا است كه منكر را از پيروان خود دور ساخته ، وقصد ضرر زدن به آنها را نداشته است . به اين اميد كه خوارج به سر عقل آيند واز شبهاى كه برايشان حاصل شده ، اجتناب ورزند .
اگر سؤال شود كه جملهء معترضه - لا ابا لكم - نوعي اهانت است وبا دلجويى مناسبتى ندارد مىگوييم اين نوع عبارت در زبان عرب آن روز رايج بوده است ، جوهري دانشمند لغت شناس مىگويد : عربها از اين جمله ستايش را قصد مىكردهاند . ولى ديگران گفتهاند از اين عبارت ، بدگويى ومذمت منظور بوده ، زيرا كسى كه به پدرش ملحق نباشد ، موجب ننگ ودشنام است . برخى ديگر اين عبارت را نفرين ، در لباس دعا دانستهاند ، چه اين كه پدر سبب عزّت وپشتيبانى است نفى پدر كردن ، بمنزلهء نفى قبيله وفأميل است . آن كه اقربا وخويشاوند نداشته باشد ، خوار وذليل وبي ياور مىشود . به هر حال حقيقت امر را خداوند مىداند .