با خبر واحد ) و اگر چنين اجماع عملى در كار نبود ، در مورد عمل بظواهر روايات ايضا متوقف بوديم و بلاشك با تابلو ( قف - ايست ) روبرو مىشديم .
انتهى : يعنى سخنان مرحوم سيد صدر كه دقيقا يك صفحه و 16 سطر از رسائل چاپ جديد ، را به خود اختصاص داد ، به پايان رسيده .
اقول و فيه مواقع للنظر . . . . ج ص 63 س 19 ق ص 39 س 3 .
مرحوم شيخ مىفرمايد گفتار سيد صدر از جهات چندى مورد نظر و نقد و اشكال است و جهت اوّل نقد :
سيما فى جعل العمل بظواهر الاخبار
مرحوم سيد صدر فرمودند :
( انه لو خلّينا و انفسنا . . . )
اصل اوّلى اقتضا دارد كه عمل بظواهر كتاب و ظواهر روايات جائز و رواست و لكن اصل و قاعده ديگرى از آيات و روايات حاصل مىگردد كه عمل به ظن جائز نيست و ظواهر روايات به وسيله اجماع عملى ( عمل اصحاب ائمه ( ع ) به ظاهر روايات ) از تحت اصل حرمت عمل به ظن ، خارج مىشود و ظواهر كتاب در تحت اصل حرمت عمل به ظن باقى مىماند و عمل به ظاهر كتاب با حرمت و ناروائى و عدم جواز مواجه خواهد بود اگر اجماع عملى نبود عمل باخبار ايضا با عدم جواز مواجه بود .
و لولاه لتوقف . . . .
لتوقف به صيغه مجهول است « اگر اجماع عملى نبود در مورد عمل به ظاهر اخبار ايضا ايست و توقف مىنموديم .
در اين زمينه از مرحوم سيد صدر بايد سؤال شود كه آيا انگيزه عمل اصحاب به ظواهر اخبار چه بوده است ؟ دليل تعبّدى بوده و يا يك اصل و قاعده عقلائى بوده است ؟ اگر دليل تعبدى در كار بوده به اين معنى كه ائمّه ( ع ) باصحاب فرموده باشد : شما ( اصحاب ) بظواهر اخبار و روايات عمل كنيد و عمل اصحاب مستند بقول ائمه ( ع ) و دليل تعبّدى باشد اگر ماجرا چنين باشد فرمايش سيد صدر
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١١٣