متفاوت است ، و در حقيقت موضوع در اينجا موضوع به اصطلاح منطقى است كه در مقابل محمول است .
بنابراين ، مقصود از موضوع در اينجا معروض حكم است كه اعم از متعلق يا متعلق المتعلق موضوع به اصطلاح اصولى - است .
* نكته دوم :
وجه اشكال در اطلاق محمولى چيست ؟
هر قضيهء حمليه - كه مركب از موضوع و محمول است - در سه عالم تحقق دارد :
1 ) عالم خارج ؛
2 ) عالم نفس ؛
3 ) عالم بيان .
در مباحث اطلاق ، سخن از اطلاق به لحاظ خارج يا نفس نيست ؛ بلكه سخن از اطلاق در عالم بيان است كه بر اساس قاعدهء تطابق اثبات و ثبوت از اطلاق در عالم نفس حكايت مىكند .
در تركيب قضيهء حمليه آن چه مقصود بالبيان است ، همواره موضوع قرار مىگيرد ، و محمول ، احكام و آثارى است كه در مقام بيان موضوع بر آن حمل مىگردند .
در دو قضيه ذيل :
- زيد عالم است ؛
- عالم زيد است .
تفاوتى كه وجود دارد اين است كه مقصود بالبيان در قضيه نخست « زيد » است ، و در قضيهء دوم « عالم » است . و لذا در قضيهء نخست « زيد » موضوع قرار گرفته ، و در قضيهء دوم « عالم » موضوع قرار گرفته است .
اشكالى كه در رابطه با اطلاق محمولى مطرح است از همين نكته نشأت مىگيرد كه موضوع مقصود بالبيان است و به عبارتى ديگر متكلم در مقام بيان شؤون و احوال موضوع است نه محمول . بنابراين ، با توجه به اينكه يكى از مقدمات حكمت در مقام بيان بودن است اين مقدمه همواره دربارهء موضوع جارى است ؛ نه دربارهء محمول ، پس در محمول نمىتوان اطلاق جارى كرد .
اصول فقه نوين ( فارسى ) — صفحة 482
مساهمون: الشيخ محسن الأراكي
ص٤٨٢